Bisiguaren estarta

Testuaren dekalogoa

2011-11-28T14:58:00.000+01:00

Testu baten kalitatea neurtzeko, zein ezaugarri izan behar dituen zehazteko, irizpide hedatu bat dabil han-hemenka lau atal bereizi ohi dituena: koherentzia, kohesioa, adierazmena eta zuzentasuna. Hona hemen ezaugarri horiek azaltzeko aurkezpena.

Gezurra eta nahastea

2011-04-02T23:13:00.004+02:00

Testuen ulermena dugu aztergai artikulu honetan. Sarritan itxuraz antzeko diren esaldiek alde nabarmena izan ohi dute esanahian.

ARIKETAK

BAT
Aztertu zer alde duten binaka ematen diren esaldi hauek.

1.
Ez digute baimenik eman filma ikusteko, ez omen dugu ulertuko.
Baliteke filma ez ulertzea eta, horregatik, ez digute utzi ikusten.

2.
Etxera iritsi nintzen eta han aurkitu nituen, neure zain, ama eta alaba.
Etxera iritsi nintzelarik, han nituen zain ama-alabak.

3.
Erdi gordean egin zuten ezkontza Ultzaman gazte haiek, alargundu eta laster.
Ultzamara ezkondu ziren gazte alargundu berri haiek, erdi ezkutuan.

4.
Iritziak iritzi, aurrera jarraitu zuen bere eginbeharrekin.
Aurrera egin zuen bere asmoekin, besteen iritziak aldekoak baitzituen.

5.
Alabak etxetik alde egin digunetik bestela bizi gaituk.
Beste era batean bizi gaituk alabak etxetik alde egin eta gero.

BI
Behean 2000-2004 urteetako atariko probetatik ateratako 114 ulermen galdera dituzu erantzunaren zain.

Aditz trinkoak eta defektiboak

2010-05-03T18:58:00.007+02:00

Aditz batzuek ez dute subjektuen ohiko logika gordetzen.

NOR eta NOR-NORK
erratu / irakin / iraun / merezi

Aita Santuak ez du sekula erratzen ezertan.
Ez du merezi goizegi heltzea. Horrek merezi du.

huts egin

Kolpea huts egin du.

NORIdun aditzak
axola izan / berdin izan

Ez zait axola. Ez dit axola.

begiratu / ekin/ eutsi / eragin / heldu / itxaron / irabazi / jarraitu / oratu

Mikeli begiratu diot. Hormara begiratu nuen.
Uste dut eutsiko diola eguraldiak.
Irabazi diot.
Iboni itxaron dio. Saria itxaron du.
Lagunari jarraitu dio. Lanean jarraitu du.

barkatu / deitu / lagundu / ulertu

Gauean deituko dizut. Gauean deituko zaitut.
Etxera lagundu zidan. Lagundu ninduen.
Ez nion ulertu.

utzi / eman

Bihar-etzi lanari utziko diot.
Edanari eman zion.

Eguraldia
egin / ari izan / izan / hasi / egon / atertu / ekarri

Elurra ari du.
Euria da. Euria hasi du. Euria egiten du. Euria dakar.
Ateri dago. Atertu du.

Bizipenak
izan / -k egon / -larri izan / hartu

Gose naiz. Goseak nago.
Hotzak nago.
Kakalarri naiz. Txizagura naiz.
Loak hartu nau. Lokartu naiz. Logale naiz. Lo hartu dut

Aditz defektiboak eta aditz trinkoak dituzu hurrengo berridazketa hauetan.

Moduzko esaldiak

2010-04-12T18:49:00.010+02:00

Moduzko esaldien azalpen laburra hemen:

1- Helburua lortzeko ekintza

-z / -az
Adiera aktiboa duten aditzekin

(modua) Coca-colak edanez/ edanaz nahi ditu penak ahaztu.
(alderantziz) Gutun bat idatzi nion eskerrak emanez/ emanaz.

-ta/ -rik
Adiera pasiboak duten aditzekin

Horrelakoa izanda ez duzu ezer konponduko.

Adiera sekuentzialean

Pobreei lapurtuta aberastu nahi zuen.

2- Egoera deskribatzeko

dago, ari izan, etorri, gelditu, agertu... aditzen osagarri
[edutezko trinkoa+] –la

Ahoan zigarro bat zekarrela agertu zen gaueko bederatzietan.

zer+ non/ nola (+eta)

Zigarro bat ahoan (eta) agertu zen gaueko bederatzietan.

x barne (dela)

x lagun (duela)

x eta guzti

-la

Praka motzekin, ipurdia ikusten zitzaiola, azaldu zen afarira.
Zer egin ez zekiela gelditu zen.

modalak (nahi-, behar-, ezin-)+ -an/ -rik/ -z

Hor aritu zitzaigun barruan kabitu ezinda.

-ta/ -rik

Erdi jantzita etorri da.
Ikasgaia ondo ikasita etorri zen hurrengoan.

gabe/ barik

Labea piztu gabe garbitzen dut sukaldea.

3- Esanahi bereziak

Arabera
-nez

Irratian entzun dudanez, euria dakar.
Nik gogoratzen dudanez, ez zuen ordaindu.
Denok dakikezuenez, gaurko hitzaldia hitzik gabe doa.

Neurria
-n neurrian / -n heinean

Umea hazten den neurrian, osasuna galtzen du amak.
Dirua biltzen dugun heinean etxea altxatuz goaz.

Zain
partiz+ zain

Pipak jaten nengoen zu etorri zain.

gald+ part+ko (elipsia)

Pipak jaten nengoen zu noiz etorriko (ote zinen zain).

-t(z)eko zain

Autobusa hartzeko zain nengoen.

Asmoa
-t(z)ekotan

Gaur etortzekotan gelditu ziren.
Hori esatekotan egon naiz lehen baina ahaztu egin zait.

-t(z)ekoa(k) izan

Etortzekoak ziren.
Mendira joatekoak gara.

Ia-ia
-t(z)ekotan

Heltzekotan geundela...

-t(z)eko zorian

Honezkero irteteko zorian egongo da.

-t(z)ear

Gaixo hori ohetik erortzear dago.

partiz.+ hurran

Hil hurran da.

Gabe
-t(z)eko

Hori ikusteko dago oraindik. (Ikusgai dago).
Horiek aztertzeko dauzkagu oraindik.

-t(z)eke

Lana amaitzeke dago oraindik

4- Esapideak

partiz. + ez partiz

Joan ez joan gelditu nintzan.

nik dakidala

Nik dakidala, ez da istilu larririk gertatu.

arian-arian

Arian-arian lortzen da harri gogorrak zulatzea.

egonean (egon)
Urduri antzean etorri da.
Bota ahala ari du euria.
Ekin ahalean aritu ginen.
Barre batean zihoan.
Arnasestuka heldu zen.
Korrika bizian joan da.
kosta ahala kosta.
gainbehera etorri.
hala moduz.
aho batez.
gogoz kontra/ bestera.
dauden-daudenean.

5- Konparazioa

Berdintasuna
bezala / legez / bezalaxe / legetxe / bezalatsu

(dekl) Alkateak bezala zurituko nuke nik ere dirua.
(adlg) Gaur ere atzo bezala aritu da.
(uste, behar, nahi...) Ez zait atera uste bezala.
(-n). Irakasleak esan zuen legez egin behar ditugu.
(partiz)Zuk esan bezala egin dut.
(osagai asko)Arraina uretan bezala aritzen da lanean.
(ba-) Tontoa banintz bezala tratatzen nau.
Denok elkar ezagutuko bagenu bezala, ibiltzen gara jolasean.

bailitzan / bailiran

Sudurretik mukia dariola dago, ergela bailitzan.
Eguneroko kontuak bailiran erabiltzen ditu ahoan.

moduan, modura / gisa, gisan, gisara / eran, erara / moldean, moldera

(-ren) Mikelen moduan egin dut.
(-n) Utz ezazu dagoen moduan.
(part+ -tako) Agindutako moduan egingo dugu oraingoan.
(-tzeko) Lanean hasteko moduan hago hi!

antzera

Nik ere zuk egin duzun antzera egin dut.

nola ...bait-

Pedrok aita mozkorra jo zuen, nola jo ohi baitu tximuak sugea harriaz.

Korrelazioa: nola/ zelan... bait-/ -n ...hala

Nola jotzen duen tximuak sugea, hala jo zuen harriaz Pedrok aita mozkorra.

Ezberdintasuna.
(-n) ez bezala

Nik zuk ez bezala egiten ditut gauzak.

Zazpi berridazketa dituzu behean; moduzko esaldiak osatu behar dituzu.

Anantapodoton

2010-02-26T09:28:00.006+01:00

Esaldiaren barruko logika iluntzen dute ondoren aipatzen diren akatsak. Akatsaren izen eta azalpenarekin adibide batzuk jartzen dira esaldi horien egokitasunaz zuk zeuk hausnar dezazun.

1- (Silepsia)Ez da singular-plural komunztadura gordetzen.
Taldearen erdia berandu etorri ziren.
Jendearen zati batek hori uste dute.

2- (Anakolutoa)
Esaldiaren bigarren zatia ez dator bat lehenengoarekin.

Telebista, distraitu barik, bere funtzioa hezitzea izan beharko luke.
Abadiñoko biztanleen artean interesgarria litzateke zer jaten duten jakitea.

3- (Anantapodotona)Ez da esaldiaren simetria gordetzen: jarri beharko liratekeen elementu korrelatiboetatik bat baino ez da jartzen.

Sistema honek, batetik, motorren zarata gutxitzen du eta istripuen arriskua gutxitzen du.
Denak iritsi ziren hankako minez, bai zaharrak eta gazteak.

4- (Zeugma)
Elipsia egiten da: batzuetan hala ere ez da zuzena.
Oporretan Parisa joan nintzen eta ez dit zirrararik eragin.
Zuzentzaile ortografikoak inglesezko eta frantsezko akatsak zuzentzen ditu, baina ez gazteleraz.

5- (Pleonasmoa)
Zerbait nabarmentzeko beharrezkoak ez diren elementuak sartzea da.
Juantxo jatetxea da ospakizun hori egingo den lekua.
Bildutako guztien botoekin baztertua suertatu zen proposamena.
Helburua lortu ahal izateko aukera izan dezagun azkar ibili beharko dugu.
Gu izan gara gehien saiatu garenak.

6- (Anfibologia)Esaldiek esanahi anbiguoa dute.

Kirolariak adierazi zuen substantzia debekatuak hartu zituela, behin eta berriz.
Guk botika horiek hartu behar ditugu, baita ere.

7- (Kakofonia)Soinu errepikatze ezatsegina.

8- (Norberaren tikak)Hitz edo esapideak errepikatzea.
Egitura sintaktiko batzuk gehiegi erabiltzea.
Puntuazio markak era bitxian erabiltzea.

Ahoa zabaldu orduko...

2010-01-25T17:38:00.008+01:00

Ahozko jardunak berezko ezaugarriak ditu. Hona hemen zenbait material interesgarri hura lantzeko.

BAT

EGA: Ahozko Probaren simulazio bideoa Maite Goñi eta Euskaljakintza team-ek prestatu duten bideoa da. EGA azterketaren simulazioa egin dute bakoitzak bere papera hartuta.

BI

Joxerra Garziaren Jendaurrean hizlari liburuan aurkitu ditugu gauzak eraz esateko gaitasuna hobetzeko landu beharreko alderdiak:

1. Ebakera.
Hitzak egoki ebaki ezean, huts egingo dizu komunikazioak. Komunikazio egoeraren arabera ebakera zainduagoa edo utzixeagoa izango da, baina egoera formaletan ebakera bereziki zaindu beharko da.

ARIKETA:
Bolaluma trabes. Sartu bolaluma bat ahoan zeharka jarrita, ahalegindu testu bat errime irakurtzen, mihia bere lekura eramanez. Hizlari trebatuenek ere egiten omen dute ariketa hau.
Aho-korapiloak. Egunero aho-korapiloak esanez gero, denborarekin dezente hobetzen da.

2. Intentsitatea:
Dezibelio kontua da intentsitatea. Hartzaileak nolakoak diren eta zenbat diren, egokitu egin behar duzu bolumena. Beti indar beraz hitz egiten baduzu, aspertu egingo dituzu; intentsitatea aldatzen baduzu, berriz, behar denean ahotsari indarra emanez eta behar denean indarra leunduz, erneago izango dituzu.

ARIKETA:
Lehenbizi, hitz egin ahal duzunik eta ozenkien, eta, ostean, ahal duzun apalen. Muturreko intentsitaterik ia inoiz erabiliko ez baduzu ere, ariketa ona da ozen hitz eginda eta apal hitz eginda zer lor dezakezun ikusteko.

3. Lastertasuna:
Mantso zein azkar esan, horretan dago gakoa. Ez dago Lastertasun idealik. Hartzailearengan eragin nahi duzunaren arabera, azkarrago hitz egin beharko duzu batzuetan eta motelago besteetan. Zure gogo aldartea edozein dela, hartzaileei zer sentiarazi nahi diezun izan behar duzu gogoan.

ARIKETA:
Hartu albiste bat, eta grabatu irratiko esataria izango bazina legez. Lehen saioan egin zeure berezko erritmoan; bigarrenean, bost segundo mantsoago, intonazioa galdu gabe; hirugarrenean, lehen saioan baino bost segundo azkarrago, beharrezko etenak eginda. Ostean, entzun hiru saioak. Zein iruditu zaizu txukunena? Azkar edo mantso hitz egiteagatik desitxuratu egin dituzu ebakera, intonazioa eta gainerako alderdiak?

4. Tonu-intonazioa:
Nork bere tonua du (izan daiteke behekoa edo goikoa). Hala ere, esaten denaren arabera igo edo jaitsi egiten dugu. Goiko tonuak pozaldiarekin identifikatzen dira, adibidez. Intonazioari dagokionez, bat-batekoan ez dago arazorik; bai, ordea, idatzizkoa ahots gora irakurtzean; testua ondo ulertu beharra dago intonazio egokia emateko.

ARIKETA:
Erosoen zer tonutan zabiltzan ikusteko, hartu esaldi bat, eta errepikatu goitik eta behetik. Zein da zure tonua, goikoa ala behekoa?

5. Pausa-isiluneak:
Arnasa hartzeko ezinbesteko diren etenaldiez gain, pausa erretorikoak egin behar dira. Ezinbestekoa da ordea, intonazio egokian etetea jarduna, intonazioak adierazten baitio entzuleari esaldia ez dela oraindik amaitu. Hala eginez gero nahi adina luza daiteke isilunea.

ARIKETA:
Mintzaldi barruan isiluneak egin nahi badituzu, pentsatu noiz egin, eta markatu testuan (/ isilune laburra; / / isilune luzea; / / / isilune luze-luzea); horrela, ez duzu huts egingo.

Egozkue eta beste biografia batzuk

2009-11-24T14:53:00.003+01:00

BAT

Euskadi Irratiko grabazio honetan Urbano Egozkue bertsolariaren berri ematen dute. Nafarroakko Ega azterketan ulermen proba egiteko baliatu zuten, behean dituzu audioa entzun eta ariketa egiteko aukera. Estekak baliatu holako ariketa gehiago egin nahi baduzu jatorrizko web horrietan.

Pushkinen bizitza cloze-testa egiteko.

HIRU

Harkaitz Canok Lupe Velezen bizitza kontatu zigun bere erara. Aditzak falta ditu testuak.

Albistea

2009-11-19T15:05:00.002+01:00

Albiste bat idazteko bi-hiru gomendio dituzu hemen:

1. Albistea idazteko irizpideak
Albisteak honako ezaugarriak izan behar ditu:

OSOA: Zer gertatu den ulertzeko datu guztiak ematen ditu.
ZEHATZA: Labur azaltzen du gertakaria.
ARGIA: Ez du gaizkiulertuetarako biderik ematen.
ZUZENA: Errealitatearen isla da.

2. Zer kontatu behar da
Albisteak honako galderei erantzun ohi die:

Nork
Zer
Non
Nola
Noiz
Zergatik

3. Nola aurkeztu albistea
Egiturarik eraginkorrena buruz behera den piramide batena dela esan ohi da, zenbat eta informazio garrantzitsuagoa izan hainbat eta lehenago agertu beharko duelako.

4. Albiste luze baten ohiko egitura
Albiste luze batek honako informazioa eman ohi du:

Gertakariak
Aurrekariak
Testuingurua
Ondorioak
Aurreikuspenak

Behean Ugandaren gaineko dokumental baten pasartea duzu. Elkartasunaren Bideak saioko Sustraiak I atalarena, hain zuzen ere. Lekuko batek lehen mundutik iritsitako ekimen ekonomiko baten porrota azaltzen du.
Kontatu zuk zeuk, zeure hitzez zer gertatu den: Lantegia itxi duten egunean handik bertatik albistea ematen duen kazetaria zara. Kontuan hartu albistea idazteko eman ditugun irizpideak.

Idaztarauak

2009-11-17T09:03:00.004+01:00

Ortografia, puntuazioa eta bestelako idaztarauak... horiei buruzko galdetegi txikia duzu hemen behean.

Antolaketa: non-zer

2009-10-12T23:58:00.016+02:00

Artikulu honetan idazlanen antolaketaz Daniel Cassanyren La cocina de la escritura liburutik hartutako zenbait zertzelada daude.

a.- Ideien antolaketa: kontzeptu-mapa / buru-mapa.

Oso praktikoa da ahoz zein idatziz garatu behar den gai baten eskema orokor bat egiteko.

Erdiko borobilak gai nagusia edo izenburua hartzen du, bertatik gainerako datuak sortzen dira.
Hitz klabeak bakarrik erabiltzen dira: izenak, izenondoak edo aditzak.
Kontzeptuak erdigunetik hurbilago edo urrunago jartzen dira garrantziaren arabera era hierarkikoan.
Orotako zeinu grafikoak erabil daitezke elementuak nabarmentzeko: geziak, zenbakiak, zirkuluak...

Eleder Aurtenetxek azaltzen du buru-mapak zer diren eta zertarako balio duten.

b.- Idazkiaren egitura funtzionala

1. Sarrera

Funtzio nagusi bi ditu:
1- Gaiaren aurkezpena egin
2- Sarrera teknika bereziren bat erabilita, irakurlearen arreta deitu.

Zelan? Adibidez...

Galdera erretorikoak egin
Norbaiten esanak aipatu
Gertakizun historiko bat azaldu
Pasadizoren bat kontatu

2. Mamia

Beharren araberako egitura desberdinak balia daitezke:

A

tesia (abantailak, aldeko iritziak...)
antitesia (desabantailak, kontrako iritziak...)
sintesia (irtenbideak, konklusioak)

tesia
argumentuak

azalpena (arrazoiak)
komentarioa (ondorioak)
iritzia (irtenbidea)

3. Amaiera

Honako gauza hauetarako balia daiteke amaiera:

Laburpena egin
Konklusio gisako ideiaren bat eman
Ateraldi harrigarriren bat eman
Irakurlea edo idazlea gaiarekin konprometitu

c.- Idazkiaren egitura formala

Testua unitate txiagotan zatika daiteke:

Testua
Atalak
Paragrafoak
Esaldiak

Unitate horiek kontuan hartuta testua antolatzeak asko laguntzen du komunikazioan. Irakurleari ideia bakoitza bere lekuan uzten laguntzen dio; idazleari errepikapenak ekiditen eta diskurtsoaren orden logikoa bilatzen laguntzen dio.

Paragrafo arteko egitura

Bi orri edo gutxiagoko testuetan ezinbestekoa da parragrafoen banaketa ona izatea ez baitago informazioa sailkatzeko beste unitaterik.

Goian egin dugun testuaren egituraketa kontuan hartuta zein iruditzen zaizu izango litzatekeela irakurtzen errazago?

Paragrafo barruko egitura

Paragrafoen arteko banaketa ona bezain garrantzitsua da paragrafo barruko egitura eraginkorra zaintzea. Beheko paragrafoa, paragrafoak nolakoa izan behar duen kontatzeaz gain, bera da paragrafo ondo egituratu baten eredu:

Osagarri batzuk izaten ditu paragrafoak: sarrera, amaiera, garapena, testu antolatzaileak, etab. Elementurik garrantzitsuena lehen esaldia da: irakurtzen den lehen gauza da eta, beraz, gai edo ideia nagusiaren sarrera izango da (hemen letra etzanez dago). Modu berean, azken esaldia iruzkin orokor bat edo datu garrantzitsu baten inguruko hausnarketa izan daiteke (hemen hau ere letra etzanez dago). Erdian gaia azaltzen duten esaldiak egoten dira, batzuetan testu antolatzaileekin (letra beltzez) banatuak. Baina gutxitan izaten dituzte parragrafoek elementu hauek guztiak aldi berean, hain modu nabarmenean. Normalena izaten da bat edo beste izatea, ageriago edo gordeago.

ARIKETAK

BAT

Goian aipatu diren irizpideak kontuan hartuta hausnartu zer antolaketa duen beheko testu honek.

ITZULERA

GOGORRA da beti itzulera zein eta soldaduzkatik edo gartzelatik etxerakoa ez den. Baina irailean itzuleraz hitz egitea, lanera bueltatzeaz hitz egitea da derrigorrez.

Eta itzultze hori aldarte desberdinez egiten dugu denok: zenbait txakur aurpegiz itzultzen gara, ezpainak sahatsa bezain amilduak, irribarre ganoragabean behazuna darigula. Beste zenbait natural-natural itzuli ohi da, aurretik ondo hausnartutako destinoari ihes egiten zein zaila den antzemanda. Azkenik, badira beste batzuk lanera pozik bueltatzen direnak, handik kanpo behar adina zorion eta kuttuntasun topatu ez dutelako segur aski.

Zoko-zokoan, bakoitzaren umore ona ala txarra baino askoz ere zokoagoan, lanarekiko dugun jarrera datza. Batzuk, lana egin beharreko zerbait bezala ikusten dugu, biziko bagara pasa beharreko kalbariotzat. Gugatik zilborpeko ileak korapilatzen pasako genuke bizitza osoa. Beste batzuk kargako mandoak dira, lana etorri ahala botatzen dutenak, zergatik eta zertarakoetan erreparatu ere egin gabe. Azken taldea, fraileen «ora et labora» zaharraren jarraitzaileek osatzen dute, gizona gizon eta emakumea emakume, lanak egiten duela itsu-itsuan sinesten dutenek. Eta klaro, irailaren hasierarekin lanera itzuli beharrak dudarik ez da lehen taldekoak minduarazten gaituela gehien.

Besteek oporrak aprobetxatzen dituzte baina lanarekiko pisua sentitzen dugunok oporrak ere ez ditugu taxuz gozatzen. Itzuli beharrak, egunak aurrera doazela eta zorionaren tarta urritzen doala ikusteak hartaraino estutzen gaitu!

Irailaren lehen egunetan madarikatu egiten dugu lasai bizi nahi genuela eta lanari ekitea erabaki genueneko egun hura. Inbidia diogu juxtu-juxtu bizitzeko adina egin eta erantzukizun denetatik libre dabilenari. Inbidia, gure kaleetan txirula joaz ibili eta hegoaldera bero bila aldegin duen faranduleroari.

Baina gauzak asko aldatzen dira egun batetik bestera. Biharko itzuleraren trauma goxatu egingo zaigu, etzirako zornea desagertuko da itzultzaile burumakurraren zaurian eta hilabete amaierarako nominak gaixotasuna ahaztaraziko digu puxka baterako. Gaitzak ordea hor segituko du. Lanera itzuliz jarraitu beharko dugu. Hori bai, gogoz kontra.

Andoni Egaña, Aitaren batean (89-IX-13)

Testugintzari buruzko oso liburu gomendagarria da da Abel Camachoren Irakurriz ikasi. Handik hartu dugu paragrafoaren egituraz diharduen atala.

Ideien arrastoan

2009-10-12T23:03:00.022+02:00

Gutxi-asko denok probatu dugu sorkuntza lana zein nekeza izan daitekeen. Hona hemen W. G. Sebald idazlearen lekukotza bat Beñat Sarasolaren ahotan:

Orri zuriaren aurreko beldur horri aurre egiteko, idazten hasi aurretik kontu erretorikoak konpontzeko idaztera bultzatzen gaituzten arrazoiez hausnarketa txiki bat egitea komeni da.

asmoa
Zer lortu nahi dut testuarekin?
Zer jarrera nahi dut irakurleek har dezaten?

irakurleak
Nork irakurriko du idazlana?
Zer dakite gaiari buruz?
Zer informazio eman behar zaie?
Zelan azaldu behar zaie?

idazlea
Neure buruaz zer irudi eman nahi dut testuarekin?
Zer tonu emango diot testuari?

idazkia
Luzea ala laburra izango da testua?
Nolako hizkera erabiliko dut?
Zenbat zati izango ditu?

Behin hori eginda, ideiak bilatzeko eta gure jarduna elikatzeko teknika ezagun batzuk badira. Daniel Cassanyren La cocina de la escritura liburuan honako hauek aipatzen dira.

a.- Ideien zurrunbiloa (brainstorming)

Udako ekaitz gogor eta labur bat bezalakoa da.
Ideiari buruz otutzen zaigun guztiarekin zerrenda zirriborratu bat egiten da.

Dena apuntatu behar da, jakinekoa dirudiena ere bai.
Ez baloratu orain ideiak. Gero pasako dituzu galbahetik.
Hitz solteak apuntatu, ez esaldi osoak.
Ez arduratu gramatikarekin edo zuzentasunarekin.
Jokatu espazioarekin. Geziak, lerroak, zirkuluak marraztu.

b.- Gaia ikertu

Gaiaz azterketa metodikoa egitea da. Araketa hau ikuspegi desberdinetatik egin daiteke.

izarra

Kazetaritzako formula (6W)

nork
zer
noiz
non
nola
zergatik

kuboa

Kuboaren 6 aldeak ditu oinarri

deskribatu: zer itxura du, usaina, zaporea?
konparatu: zerekin du antza eta zerekin ez?
erlazionatu: zerekin lotuko zenuke?
analizatu: zenbat zati ditu? zeintzuk?
aplikatu: nola erabiltzen da? zertarako da?
arrazoitu: zer esan daiteke alde edo kontra?

c.- Hitz gakoak

Informazio karga handia duten hitzak dira.
Gakoak deitzen dira informazio berrietarako giltza eman dezaketelako.

Adibidez:

JATORRIZKOA:

Kosmetika enpresa batean lan egiten du. Lan ona baina nekagarria da.

Hitz klabeak dira:

ona: bidaiak egiten ditu / ez du ordutegi finkorik
nekagarria: ez du beste ezertarako astirik / asteburu askotan ere lana izaten du / jendearekin beti alai eta abegikor egon behar du

LUZATUA:

Kosmetika enpresa batean lan egiten du. Ezin esan lan eskasa denik: soldata onaz aparte, ordutegi malgua dauka eta, horrez gain, noizean behin bidaiaren bat egiteko aukera ere bai. Baina badu bere alde txarra ere: nekatuta amaitzen du eguna, aste barruan ez ezik asteburu askotan ere lana gainezka izaten delako eta jendearekiko tratua nekagarria delako.

Hiztegia buruan eta ibili munduan

2009-09-29T00:00:00.006+02:00

Ez duzu zertan goiko hori bezain abila izan, baina zeure burua txekeatu nahi baduzu orain duzu aukera. 2000-2004 urteetan atariko probetan hiztegiaren gainean egin diren galderak dituzu behean.

Ez dut zalantza izpirik

2009-07-13T19:11:00.022+02:00

Gertakizun harrigarri bati norberaren azalpena eman beharra izanez gero, hemen behean funtzioka banatuta aurkituko dituzun hizkuntz formak erabil ditzakezu.

1- Iritzia

uste izan

Ez dut uste biharkoa gertatuko zaigunik.

iritzi (Ponderazio orokorrak egiteko: ondo, gaizki, asko, gutxiegi...)

Gehiegizkoa iritzi diote esandakoari.

egon

(aurrean) Nago gezurretan ari zaiela.
-lakoan egon: Zerbait ahaztu egin zaidalakoan nago.
-an egon: Ni horretan nago.
(harridura esaldian) Egon hadi horretan!

-lakoa eduki

Zerbait ahaztu egin zaidalakoa daukat.

ustezko

Ustezko lapurra atxilotu dute.

nekez / apenas ...-n. (Ezezkoetan)

Nekez iritsiko zara beste aldera ipurdia busti gabe.
Apenas dakien zer komeni zaion.

Antolatzaileak

(nire) ustez / nik uste / nire iritziz

2- Segurantza:

ziur egon / argi dago / bistan dago / egia da / ez dago dudarik / ziur egon / jakina da / gogoan izan / etsita egon ...-la

Argi dago ez duzula etorri nahi.

Esapideak

zer esanik ez (dago) / erran gabe doa ...-la
jakitun egon / jakin(aren gain)ean egon

Antolatzaileak

dudarik gabe / ezbairik gabe
inondik ere (baiezko esaldietan)
noski / jakina

3- Kezka, zalantza

zalantzan jarri / kezkak eman /susmoa izan / zalantzan ibili / zalantzaz egon / beldur izan ...-n

Kezka handia du gure mutilak kurtsoa gaindituko ote duen.
Gure mutilak kurtsoa suspendituko ez ote duen beldur naiz.

beldur izan / susmoa izan / esperantza izan ...-la

berria zabaldu / notizia etorri / elea ibili / irudipena izan / agindu eman ...-la

Irudipena daukat okerren bat egin duzula.

-n / -lako ... ...uste / susmo / esperantza / kontu / berri...

Fabrika itxiko dutelako zurrumurrua zabaldu da herrian.

Antolatzaileak

auskalo / batek daki / apika

4- Pertzepzioa

ezagun izan / nabari izan / igarri / antzeman

Hitz egiteko moduan ezagun du ez dela herri honetakoa.
Giro politikoan nabari da hauteskundeak laster direla, politikariak hasi baitira kanpaina egiten.
Ben Wallace NBAko defendatzailerik onenak talentu handiz antzematen die aurkariaren eraso eta mugimenduei.

bide

Azkar ibili bide da.

-n seinale

Ondo zaudeten seinale da hemen azaltzea.

Antolatzaileak

antza (denez) / dirudienez / agidanez / itxura denez

5- Posibilitate epistemikoa

baliteke / litekeena da ...-t(z)ea

Baliteke zu izatea lapurra.

-ko

Ez da etorri... ahaztu egingo zitzaion.

aditza+ke

Jakina datekeenez, sekula ez da hemen izan holako lurrikararik.

honezkero

Trena zazpietan hartu du eta honezkero Bilbon dago.

Antolatzaileak

agian / beharbada
segur aski / seguru asko / ziurrenik

6- Hipotesia:

demagun / eman dezagun / jo dezagun ...-la

Demagun bihar ez dela eguzkirik beti lez ekialdetik ageri...

7- 2. eskukoa

omen / ei

Ez omen du nahita egin.

diotenez / -enez / -en hitzetan / -en arabera

Eginbeharra: saiatu azalpen sinesgarri eta oso bat ematen beheko irudiei.

baino ez, baizik ez / besterik ez

2009-05-07T15:14:00.015+02:00

Esanahi bertsuko esaldietan aurkitzen ditugu, baina ez dira kategoria gramatikal berekoak eta ez dira berdin erabiltzen.

BAINO eta BAIZIK lokailu hutsak dira; BESTE(-), aldiz, izenorde gisa erabitzen da, eta subjektua denean aditzarekiko komunztadura gordeko du.

Amaia baino ez dut ikusi.
Amaia besterik ez dut ikusi.
Zure liburuak baino ez ditut ekarri.
Zure liburuak besterik ez dut ekarri.
Amaiari baino ez diot ekarri euritakoa.
Amaiari beste inori ez diot ekarri euritakorik.
Zuri baino ez dizut ekarri euritakoa.
Zuri beste inori ez diot ekarri euritakorik.

(*Beste inork=bestek / beste inori=besteri...)

Esanahian bi forma horiek izan lezaketen aldeaz, hemen aurkituko duzu argibidea.

BESTE-k holako esaldiak egiteko ere aukera ematen du.

Zurekin egotea beste helbururik ez dut inoiz izan.
Nirekin gelditu beste aukerarik ez duzu izango.

Beste egitura hau ere erabil daiteke.

Ez dut inor maite zu baizik.
Ez dut beste inor maite zu baizik.
Ez dut beste ezer erosi liburuak baizik.

Ariketa txiki bat, EGAko berridazketak oinarri hartuta.

Berridazketa itxiak

2009-03-28T17:43:00.023+01:00

Berridazketa eredu berria da hurrengo hau. Eskuineko zutabean ezkerrekoan dagoen testua berridatzita dator, baina testu zati batzuk falta dira: horiek osatu behar dira. Bertan adierazten den beste hitz sartu behar da, ez gehiago ez gutxiago.

beste leiho batean ikusi...

Oilo ipurdia

2009-02-05T11:54:00.013+01:00

Gazaren kontrako erasoari buruz BERRIA egunkarian argitaratutako artikuluaren hasiera duzu behean eta ulermen galdera batzuk gero.

Oilo ipurdia
Izibene Oñederra, Ekografiak

Azaleko sentipen bizia da, izan poztasun absolutuaren karietara bizitua edo izan barruko ilunaren agerraldia. Sentitzen dugula erakusten du behintzat, bizirik gaudela. Baita martxa militarrak izanda ere eragileak. Gaurko egunarekin, Napoleonen garaiko janzki umelen igurtziarekin harat-honat dabiltzalarik danborradak... ulertezina zait, aldamenetik beha nabilela. Eragina badute hala ere, bestelakoek.

Israelgo enbaxadorea Madrilen elkarrizketatzen dute Cara a cara saioan: Raphael Schutz. Gutxiagorako ez eta, esana jada entzuna izan arren, oilo ipurdiarekin utzi nau. Badu gizonaren patxadak eta diskurtso kontrolatuak beldurgarritik.

Dena irakurri ▼
(Ume hilak). «Negar egiten dut ume palestinar bakoitzeko, ikusten ditut irudiak, eta errealitatea oso da gogorra. Telebistak, ordea, klixeak sortzen ditu. Eskatzen diet pertsona inteligente eta aurreiritzi gabeei eragin mediatikoa alboratu eta pentsatzeko gailu intelektualez. Israelek babesteko eskubidea baitu eta Hamasek erasotzeko erabiltzen ditu biztanle gehieneko auzoak». (Berun urtua). Jatorrian operazioaren izena, juduak ospatzen ari ziren Hanukkah jai tradizionala omen du. Berunezko jostailuak oparitzen baitituzte.(Gaza arratoi tranpa da). Baimena ematen zaio janariari eta sendagaiei heltzeko. Israelgo gobernua ez baitago zibilen aurka, baina, esaterako, hark Libanoko gerran laguna galdu zuen Israelgo tanke baten erruz. Gudetan gertatzen da.(Israelek irabazi duena). Hamasek eta munduak ulertu dute, Israelgo hegoaldean, errealitatea aldatu dela, ez dela gehiago bizitzarik lur azpiko gordelekuetan. (1.300 bizitza 15en aurrean). Hamaseko miliziak dira objektibo militarrak, baina dena nahastuta dago, eta palestinarrak babes modura erabiltzen dituzte. (Espainiaren papera). Europak erakutsi du bere borondatea ebazpenaren alde egiteko. Gazan lagunduko du, lan humanitarioetan eta berreraiketan. Ezin dugu onartu Irandik datozen armen kontrabandoa, tregua palestinarrek baliatu egin zuten hortzetaraino armatzeko. Denbora guztian izan du kanpo ministerioarekin harreman irekia. Zuzena. (Obamak esan du asko izango duela esatekorik gaurtik aurrera). Hogeita hamar urtetan izan dira aliatuak, baloreen aliantza osatuaz. Gauzak modu berean begitantzen dituzte.

ARIKETA: Esaldi hauetatik zeintzuk dira egia eta zeintzuk ez testuko lehen paragrafo biak kontuan hartuta?

Biba kontsumismoa!

2009-01-14T17:08:00.017+01:00

Merkealdia iritsi da eta gizabanakoen alderik kontsumistena azalarazten du garai honek gutxi-asko gehienongan. Gai honi buruzko lanketa txikia duzu hurrengo lerroetan.

Ane Muñozek honako hausnarketa utzi digu BERRIAn merkealdiaz.

Itogarriak
Ane Muñoz

Iritsi dira oi, urtarrileko beherapen desiratuak, oi, merkealdi eroa, eta aitzakia horrekin jende pila ibili da asteburuan, goizetik gauera, dendaz denda, arropak ikusi, ukitu, usaindu eta erosten. Merkeen eta politena eramateko norgehiagoka, ukondokoak nonahi, ordaintzeko ilara luzeak, estresa, nekea eta, jakina, diruak xahutzea. «Praka beltzok ez dira beste mundukoak, baina aizu, ehuneko hirurogei merkeago...». «Ez ditut loredun kamisetak oso atsegin, baina hain merkea zen...». Arrazoi izango dute, akaso. Baina behar al dituzte praka horiek? Eta ez al zegoen kamiseta liso merkerik?

Merkealdiak arropa berritu beharra daukatenentzat soilik balira, baina keba, beharragatik baino gehiago merkea delako erosten duen kontsumitzaile porrokatu asko dabil hor barrena. Gauza kontsumitzea da eta uf, ez dakizue merke hitzak zenbateraino pizten duen haien grina.

Emakume bat elastiko merke bat probatzeko zamarra kentzen hasi zenean, ui, kendua zuen mahukatik tira egin zioten. «Neuk ikusi dut lehenik», esan zion kontsumista zakar batek, besoa emakumearen zamarraren beste mahukan sartzen zuen bitartean. Biak zamarra berean sartuta, batek ezetz, zamarra berea zela eta ez zegoela salgai; besteak, haren begietara hamar segundo luzez tinko begiratu ondoren, «har ezan ba eta ixo» bota zion mespretxuz, zamarra utzita.

Baina bada munduan merkealdien biktima handiagorik. Eta ez da broma. AEBetako beherapenen lehen egunean, merkatalgune bateko langilea atea zabaltzen hasi zen eta... txof! Bezperatik sartzeko zain zegoen jende masa erraldoi gosetiak zapalduta ito zen. No comment.

Alizia Sturtzek beste hausnarketa hau egin du EUSKADI IRRATIAn.

Wazemank umore saioan holakoak utzi dizkigute.

ARIKETA:
Kontsumismoak pertsonarengan sor ditzakeen arazoez gain, merkealdi sasoian sortu ohi diren zenbait egoera xelebre aipatu dira goiko dokumentu horietan. Egin ezazu batzuekin eta besteekin zerrenda bat. Gero egin hipotesiak gertatu direnak edo gerta daitezkeenak nola ekidin zitezkeen edo daitezkeen, zein konponbide zuten edo duten. Horretarako alegiazko baldintza-ondorioak erabili.

Adibidez:
Arazoa: Gehien-gehienok kontsumista hutsak gara.
Hipotesia: Gure gurasoek behar bezalako heziketa eman izan baligute eta gurekin zorrotzago jokatu izan balute, ez genuke gaur egun izango dena itsu-itsuan erosteko joera burugabe hori.

Baina lehenengo begiratu beheko taula honi. Hiru zutabeetako hitzak konbinatuz sortu ariketan erabiltzeko moduko esaldi-zatiak.

bezperatik sartzeko zain zegoen
dendaz dendako
emakumearen zamarraren
etxeko txikienei zuzendutako
erraietaraino sartuta dugun
inoiz ikusi ez bezalako
itsu-itsuan erostera garamatzan
lagun hurkoaren kontrako
merkeen eta politena eramateko
norbera ohartu gabe garatzen den
ordaintzeko
urtarril hasierako
aldian aldiko

beherapen
erosi behar
ibilaldi
ilara
irrika
jende-masa
jendetza
mahuka
merkealdi
mespretxu-keinu
norgehiagoka
ohitura
publizitate-kanpaina

aseezina
basatia
desiratuak
eroa
erraldoi gosetiak
itogarria
itsusia
konpultsiboa
luze geldoak
nekagarria
patologikoa
urratua
zentzugabea

Aukerako aditzak
(bizimodua / ohiturak) aldatu / aldarazi
(hutsegiteetatik) ikasi
(krisialdia / norbere baliabide ekonomikoak) kudeatu
(jokabide kaltegarriak) saihestu / ekidin
(bere onetik aterata zegoena) senera / bere onera etorri
(hara eta hona noraezean dabilena) arrastoan sartu
(gaixoaldian erortzetik) libratu
(etsipenean / etsipenaren mende) ez erori

Esamoldeak
beste oilar batek egingo luke kukurruku

Kontalari iaioak

2009-01-08T10:56:00.009+01:00

Ahoz istorioak kontatzeko aparteko trebezia erakutsi dute zenbaitek eta idatziz ere jasota dago horien lekukotza.

Txirritaren pasadizo pare bat dituzu hemen:

Txirrita
Antonio Zavala. Auspoa.

Ezkongai (2)

Orain ez dago holako ohiturarik; baina, garai batean, mutil gazteak neskatxen etxeetara joaten ziren jai ilunabarrean. Ailegatu eta atean deitu edo leihora harri koxkor bat botatzen zuten. Neskatxak ireki eta han egoten ziren, ate edo leiho ondoan, kontu kontari eta berriketan.
(...)
Beste jai ilunabar batez, joan da Txirrita neskatxa batengana. Honen baserria muino batean zegoen, eta haren ondoan malda.
Deitu zuen Txirritak, baina neskatxak ez zion aterik ireki nahi.
Atarian gisa hartan zegoela, alderatzen zetorren koadrila baten argudioa sumatu zuen. Belarria erne jarri eta lehengo jaian Txirritarekin borrokan eta sesioan oso gogor ibilitako gazte batzuk zirela ezagutu zuen.
Halabeharrez, upel bat zegoen etxeko atarian, konpontzeko edo garbitzeko aterea. Haien beldurrez, eta zer zioten entzuteagatik ere bai, upel barrenean sartu zen Txirrita.
Etorri dira gazte horiek, deitu dute, baina neskatxak ez zien irekitzen. Haserretu eta hor hasten dira upel hori maldan behera errekara botako ote duten esaten.
Txirritaren estutasuna orduan! Haien esaten zutena ederki asko entzuten zuen zegoen tokitik, eta honela omen zioen bere artean:
–Ateratzen banaiz, jo egingo naute; eta, ateratzen ez banaiz, bueltaka errekaraino botako naute. Zer egin?
Baina bota gabe joan ziren.

Txirritaren koinatua

Txirritaren koinatua oso gizon atsegina eta bromosoa omen zen. Hona hemen haren gertaera bat, bere seme Jose Ramon Erauskinek idatzia:

Txirritaren koinatu Jose Manueli Gaztelu deitzen zioten, Gazteluene-koa zelako, eta behin batean tokatu zen Gaztelu hau feria batean lagun batekin; eta lagun hau, nola asto bat erosteko asmotan zebilen, galdetu zion:
–Aizu, Gaxtelu: astorik ba al dago saltzeko zuen alde horietan?
–Astoa falta al duzu?
–Bai; hartuko nuke bat.
–Nik badaukat, ba, saltzeko.
–Zer moduzkoa duzu?
–Nahi duzun bezalakoa: nahi baduzu zaharra, nahi baduzu gaztea; nahi baduzu handia, nahi baduzu txikia; nahi baduzu arra, nahi baduzu emea; nahi baduzu ama, eta nahi baduzu umea.
–Horrenbeste asto ba al dauzkazu?
–Bai; eta nahi duzuna salduko dizut.
–Joango naiz hurrengo egun batean –esan zion.
Handik egun batzuetara han doa gizon hori Gaxteluren etxera astoak ikustera, eta, lagunak zirenenez, lehendabizi sagardoa edan zuten, eta atera ditu astoak: asto ama bere ume arrarekin, eta esan dio:
Hara hemen astoak!
–Non dira besteak? –galdetu zion erostunak.
–Ez dut besterik.
–Ez zenidan, bada, esan zaharra eta gaztea, arra eta emea, eta aukera guztia zeneukala?
–Bai!
Eta han erakutsi zizkion behatzarekin zaharra eta gaztea, arra eta emea, ama eta umea, handia eta txikia. Haietan bat zaharra baitzen, handia baitzen, emea baitzen; eta bestea gaztea baitzen, txikia baitzen, arra baitzen eta umea baitzen.
Nahiko barre egin, sagardoa edan eta han joan zen gizona astorik erosi gabe.

Lazko Txikiren beste pasarte bat da hurrengoa (ez batuan):

Lazkao Txiki. Gertaerak eta txisteak.
Jose Luis Gorrotxategi bertsolaria, Osintxu. Auspoa.

Apaiz tripa aundi bat gaixo samar omen zebillen; beti ondoezik. Illobak beti erreguka ari zitzaizkion, medikuarengana buelta bat egiteko esanez.
- Zertara medikuarengana? -esaten zuan apaizak.
- Tripa ori gero eta aundiagoa dezu, eta or zerbait ere badaukazu zuk: ura edo beste edozer. Ori ez da gizonaren itxura: lepoa meetu eta tripa azi!
Ez bereala, baiña noizbait ere lortu dute medikuetara eramatea. Egin dizkio bear diran miaketak, eta onela esaten dio:
- Garai batetik gizon galdua zaude. Analisiak egin bear dituzu.
Odola atera zion. Baita ere botikan pote txiki bat erosi eta urrengo egunean an txixa ekartzeko esan. Erosi du kristalezko pote txiki ori, presaren presaz txixa egin eta utzi du sankristiko armario gaiñean.
Meza ondoren etorri da serora garbiketak egitera, eta uste gabean bota du potea eta puskatu. Usaia artu dio eta konturatu da don Justoren txixa dala eta analisiak egiteko bearko duala. Nola edo ala okerra konpondu bear eta beste potetxo batean jarri du bere txixa; eta pote ori leengoaren toldan utzi, berdin izango dalakoan.
Urrengo goizean don Justo gogoratu da sankristian utzi zuala bere potetxoa, eta artu eta or dijoa botikara, txixa analizatzeko uztera.
Urrengo goizean, emaitzak artu eta joan da medikuarengana. Onek esaten dio:
- Zer pasatzen da emen? Oso gauza raroak agertu dira! Estaduan zaudela adierazten du onek! Eta don Justok:
- Al, ai, ai! Alperrik da, izan ere! Esaten nion, ba, nik sankristau txotxolo orri kontuz ibiltzeko!...

Istorioak kontatzearena artea dela ez dago dudarik. Garamatika lege postean, modulazioa atalean, istorio bati itxura emateko oinarrizko baliabideak aurkituko dituzu.

Hurrengoa Ane Muñozen pasadizo polit bat da berak kontatua:

Kontatu orain zuk zeuk (ahoz) zeuri gertatutako pasadizoren bat.
Aholku batzuk:

Ez joan zuzenean muin-muinera. Deskribatu lehenengo ingurumaria: non, noiz...
Saiatu goian aipatu baliabideak erabiltzen.
Emaiozu amaiera harrigarriren bat.

Ipuinak: bekatu kapitalak

2009-01-06T22:52:00.011+01:00

Nahiak, irrikak, desioak... horiek denak neurrian kudeatu beharrekoak direla irakatsi ziguten txikitan jesuiten eskolan, neurria galduz gero nekez libratuko baikinen zazpi bekatu kapitaletan erortzetik. Hauek dira zazpi bekatu-buruak: sabelkeria, nagikeria, lizunkeria, harrokeria, sumina, bekaizkeria eta zekenkeria. Hiru bertute teologalei eta lau bertute kardinalei kontrajarrita daude zazpi bekatu nagusi horiek.
Zer hobe, hala ere, istorio bat abiarazteko gehiegikeria hori baino?

Iñaki Segurolak horrela kontatu digu, herri-ipuinen kodeen arabera, bi ahizparen istorio paradoxikoa:

Ipuina entzun eta gero ariketa hau egin:

...eta gero beste hau ere bai:

Ipinaren transkripzioa ▼

Gorantz erortzeaIñaki SegurolaBa omen ziren behin batean bi ahizpa Espainiako erresumako bazter batean jaioak; elkarrekin haziak, beraz, elkarrekin egon beharrekoak, oso elkar maiteak. Denborarekin bakoitzak bere bizimodua hartu eta harixi heldu zioten hala batak nola besteak... arrastoan sartu, bizimodua hartu, esan ohi den bezala.Bat, bietan zaharrena, telebistako aurkezle izatera iritsi zen, gora eta gora egin eta gero. Aurkeztu, gainera, ez lehiaketarik edo horrelakorik, baizik eta errealitatea bera, aktualitatea berbera: "hau eta hau gertatu da gaur munduan eta aurreikuspenak holakoak eta halakoak dira; hauxe da mundua, gure mundua eta mundu zabala..." Horixe zuen eguneroko lana.Ahizpa gaztea, bien bitartean, artera lerratu zen, arte eder edo politetara, huraxe estudiatu zuen. Zertan ari zen beraz? Mundua edertzen? Politagotzen? Ez, diseinatzen, hots, mundua birsortzen. BIRSORTZEN. Horixe erakutsi zioten eta horixe egin zuen.Bi ahizpak, beraz, esan daiteke, pentsatzen jarrita, biak ere birsortzaile zirela: bata mundua birsortzen, telebistako koadrotik, eta bestea ahal zuen tokitik. Ahizpa zaharrak, bere jabearen ahotsa izanik, ezin sinetsizko zenbait gauza bota behar izaten zituen bere telebistako koadrotik. Esanaren poderioz gauza horiek sinesteko modukoak bihurtzea baitzen haren lana, besteak beste. Adibidez honako hau bota ohi zuen urtean zenbait alditan: "gure erreinuko erregea eta erregina atsedena hartzera joanak dira halako tokitara" ("los reyes se encuentran descansando", erresuma hartako hizkuntza ofizialenean esanda). Aditzaile batzuk, bakan batzuk, konturatzen ziren ezin zitekeen gauza zela hura: "nola kristotan deskantsatu, atseden hartu, sekula nekatzen ez den jende hori, sekula lanean penatzen ez den jende hori" esaten zuten. Baina halaxe botatzen zuen naturaltasun handienarekin gure ahizpetan zaharrenak. Mundua birsortzen, beraz, bakoitza bere tokitik.Baina lanik sekula egin gabeko deskantanteen jauregian Xaxiko jauregian ("zarza" euskaraz sasia bada, "zarzuelari" xaxia esango diogu), beraz, deskantsanteak bizi ziren Xaxiko jauregiko jende handikitu haien artean grazia handia egiten zuen gure ahizpetan zaharrenak. Asko gustatzen nola esaten zuen "se encuentran descansando" hori. Eta halako batean esan dio erregeak, Xaxiko jauregiko erregeak bere semeari: -Seme gure erregetzaren oinordekotza seguratu beharko diagu berandu baino lehen eta ezkondu beharra daukak txorakeriak lagata. Telebistako koadroan munduko berri eta gure berri horren egoki ematen duen emakume hori ez duk lagun txarra aldamenerako. Semeak, erresumako printzeak, erantzun omen zion esanez: -Baina, baina ez al daki berorrek nik ez daukadala emakumeetarako joerarik edo jogurarik. Aitak orduan: -Gogorik ez dagoenean hartu egin behar izaten duk.-Baina gogorik gabe ez da zerarik zeratzen, aita! -semeak haserre.Baina aitak konponbidea aise aurkitu zuen, errege batek sehaskatik dakarren argitasunarekin:-Lasai, seme, neure barrabilek jarriko ditek telebistako aurkezle horren txuloan hazia eta, hartara, barrabil berberetako hazitik atereak izango zarete neure umea eta hire umetzakoa.Jendearen ahotan zebilen hautua zen Espainia izeneko erresuma hartan, besteetan bezalaxe jakina, telebistako aurkezle punta-puntako izateko zenbait gauza egin beharra zegoela gogoz edo gogoz kontra, eta horien artean seinalatuena hankak zabaltzea dagokionaren aurrean. Hortik gorago jotzeko, berriz, gauza bera, baina gehiago existitzen den jendearekin, gehiago azaltzen eta oso inportantea den jendearekin. Gure ahizpetan zaharrena, beraz, nola oso-oso-asko-existitu-azaldu-eta inportantzia-handiko-pertsona bihurtu nahi zuen (hau da, bestela esanik, bere burua zeharo birsortu nahi zuen), ez zuen, gajoak, beste erremediorik izan printze gay batekin ezkondu erreginagai izatera iritsi eta aitaginarrebaren hazitik ume erregetiarrak mundura ekartzea besterik. Ipuinetan gauza harrigarriak gertatzen dira. Horretarakoxe dira gauza hauek, ipuinak, gauza harrigarrien berri jakin dezagun.Ahizpa zaharrena, beraz, gora eta gora eta ezin gorago zihoan gelditu ezineko abailean, eta gaztea, berriz, artea birsortu ahala, erortzen eta erortzen. Itxurak direnez, bat gora adina behera hasi zen bestea. Bere burua bestea goratu ahala oso behean ikusten hasi zen, ttiki-ttikia zela sentitzen hasi zen, eta gainera ahizparen ahizpa huts gisa ikusten zuela bere burua esan zuten batzuek, ez sortzaile eta ez birsortzaile gisa.Beraz, nazio handi bateko erreginagai bata eta bestea behean, oso behean, sentitzen zen. Oso behean bat bi eratara senti daiteke, ordea: batzuk oso ondo sentitzen dira behean, oso arin eta oso lasai. Baian beste batzuk ez. Ezin etsi izaten dute behean, inor izan gabe eta pertsona izenduna izan gabe. Ahizpa gazteena azken klase honetakoa izan, nonbait, eta ez zion bere buruari barkatu, ez ahizpa erreginagaiari ere, jakina, baina ezta bere buruari ere. Ez zion bere buruari bakerik eman, ez gauza onik opa. Hiltzea opa izan zion azkenerako, eta hil ere hil zuen bere burua. Lasaitzeko pastilla mordo bat hartu eta bere burua betiko lasaitu. Betiko eta zeharo. Eta harritzen omen ziren erresuma hartako biztanleak pentsatuz nola zen posible bi ahizpa, ama batenak, elkarrekin haziak, elkarrekin egon beharrekoak, oso elkar maiteak... nola zen posible bat goi-gorengo gailurreraino igoa eta bestea lurrarekin eta lur azpiarekin berdindurik bukatzea. Ba omen ziren esaten zutenak ahizpa gazteak bi heriotza pasa zituela. Bigarrena periodiku guztiek bizirik gelditutako ahizparen aurpegi negartia besterik ez zutelako atera. Eta horretaz aparte Xaxiko jauregikoen mina erakutsiz, haien gizatasuna eta sentiberatasuna, pesteak bezalaxeko pertsonak zirela, alegia. Bere burua hil eta, hala ere, ezin iritsi inportantzia handiko pertsona izatera. Marka da! Horra bigarren heriotza!Baina papera ez bezala, Jainkoa bai, Jainkoa errukitu omen zen ahizpa gaztearen sakrifizioaz. Jaikoari, bere jakinduriari, garai hartan Google zeritzon. Eta han, jaikoaren pentsamenduan, egun dohakabe haietako batean, beste zereginik ez zuen batek ikusi omen zuen ahizpa hilak 1.400.000 agerraldi zituela jainkoaren pentsamenduan eta erreginagaiak, berriz, 700.000 inguru, hau da, erdia. Gaitz erdi, beraz, Jainko informatiko sareratua harekin errukitu zenean. Existitzeko hil egin behar. Marka da! Ipuin xelebre hori aditzen baziren azkar-usteko edo filosofo tankerako zenbait elementu esan zutenak bi modu daudela erortzeko: bat behera erortzea, gure ahizpetan gazteena lur azpira bezala, eta bestea, gorantz erortzea, arrain hila gorantz erortzen den bezala, gure ahizpetan zaharrena ere halaxe alferrik galdu zela, bere burua salduz, bere burua galduz.Galtzeko bi era, beraz, hala esan zuten azkar-usteko batzuk ipuina bukatu eta gero beste guztiak isilik gelditu zirelarik, ni orain istorio harrigarri hauek hona ekarri eta gero gelditzen naizen bezalaxe.

Ipuinak: beldurra

2009-01-06T19:03:00.013+01:00

Vladimir Propp ikertzaileak Errusiako herri-ipuinak aztertu eta guztietan egintza batzuk errepikatu egiten zirela konturatu zen. Delako ipuin horietan ikusi zituen egintza (berak FUNTZIO deituko zien) guztiak deskribatu zituen, 31 hain zuzen ere. Hona ekarri ditugu lehenengoak, kotakizuna zerk abiarazten duen erakusten digutenak:

Familiakoren bat urrundu (edo hil, kasurik txarrenean).
Protagonistari debekua jartzen zaio.
Protagonistak debekua hautsi egiten du.
Erasotzailea protagonistarengana hurbiltzen da.
Erasotzaileak protagonistari buruzko berriak lortzen ditu.
Erasotzailea biktima engainatzen ahalegintzen da.
Biktima gaizkile egiten da bere gurariaren kontra.

Propp-ek herri-ipuinen izaeraz esaten digunak umetako beldurren iturriak non dauden balio digu. Bi beldur dira nagusi: kanpoko gaizkileak ordezkatzen duen ezezagunaren aurreko beldurra eta norbera gaizkile bihurtzeko beldurra.

Alegiazko izakien gaineko ipuinak ugariak dira euskal usadioan. Hona adibide bat:

Gorbeia aldeko ipuin eta esaundak. Labayru
Sorgina katu itxuran

Lehenago Uriondon goruetan asko egiten gendun, liñoagaz zein laneagaz. Lantzean etxe baten juntetan ginean kandelargi bategaz auzonako guztiok iruteko lana-liñuok.
Eta an entzunda daukat ba baten seguru katu baltz demonintru bat gaiñetuten ei jakon andraren bai supazterrera gauetan goruetan dagoala.
Eta ba andra orrek gizonari esan ei eutsan zer pasetan jakon eta gizonak esan ei eutsan ba ze:
-Gaur gauean gura badona neu lotuko nona goruetan!
Eta ba atan lotu ziran eta gizon orrek zelanbeist baeragoion gorueteari eta alangoren baten non agertuten jakon ankartetik buztana gora dauala katu baltz bat eta badiñotso:
-Ene! Gizona eta goruetan?
-Katua eta berbaz! –erantzun gizonak.
Eta orduan gizon orrek surten berotuten eukan burruntzia artu eta di-dau! Emon eutsasan narruko batzuk eta gero trebera ganetik zartana artu eta barruko koipe irakina buruti beera.
Katu batz orrek egaz egin ez baeuan gitxiagorik ez euan egin tximini zulotik gora laratzua arandelotsean itxita.
Eta esaten daurie, hurrengo egunean auzoko ez dakit nor be mandaituta eta aurpegia erreta agertu zala, nondik eta zelan berak be ez dakiala.

Mendaroko gizon batek honela kontatu zuen:

Ipuinaren transkripzioa ▼

Goierriko euskaran beste hau, IKASBILetik jasoa (ipuinaren erdia da entzungo duzuna):

Ipuinaren transkripzioa ▼

Lotako ipuieBazan behin, Naparron herri txiki bat, 80 biztanle etzittun euko bere garai onetane. Udan bero itte omentzon, udan oso bero ta negun oso hotz!! Herritarrak bason pasatze zuen udazkena, neguako egurre bildu ta hotzetik babesteko prepatzen. Gaurko ixtorie udazkeneko lenengo eunetakoa da, oain dala urte asko, pilloat, gehiegi...Eun eguzkitxuk intzittun irail hartane, gau izartxun ondoren beti agertzen zan eki, izarran inbiditan, bere edertasune eakustea. Urteko azken berotasunek zien, arbolak lehortzen hasita zeren orduako ta jendea aizkorak hartu ta basoako biden abitzezan goizen goizeti. Garitako lanak ta errekako bustialdik aztu ta eun guztie egurretan pasatzen zuen negu gorra goiztar allauko zan bildurrez. Famili guztie aitzen zan lanen, ilundutare, ilargik argitzen zonetan, nekau arte, jo ta su! Umek iluntasun hortan, izkutaketan orduk pasatzen oementzittuen.Herri hontan sorgiñeke baziela uste da, bertako kobazulotan sorgiñ asko bizi ziela kontatzen da beti. Ba omentzien, ordea, hoiñ arten 4 ahizpa gazte, 80 urtaro izango zittun bakuitzek gutxi-gorabera, zarrenetik hasita Burutzar, Tximatxar, Belarriluxe ta Ttittioker. Etzien ederretan ederrenak, etzien akelarretan dantza hobetona ittezuenake, baño diferentek zien bestengandik...xarma berezikok. Esaten da beste iñorrek ez bezelako argitasun berezie zuela begitasunen! Lauek harrigarri desberdinek ordea alkarren arten, bai itxuran, izakeran ta baita desio zein nahietane, atte banatakok derrigor!Irailek 36 zittun eune allau zan, ordun hillabete batzuk 42 eunearte kontatze omentzittuen, illuntzen hasita zeon orduako ta ilargin argie etzan argitxunetakoa. Halare, negue gertu ikustezuela ta, herritarrak bason seitze omentzuen. Sorgin gehienak bason ertzen zeon putzun, gaueroko ohitturan busti, garbittu ta jolasen. Etzien herritarrak sorgiñekin iñoiz juntatzen, sorgiñenganako bildurre omentzeukien ta sorgiñek gorrotoa jendarteri, bakoitze be modua ibili ta alkarri paken uzteko tratue inda omentzeukean aspalditi. Hortaz, alkar ikusire etzien itten ustez; bistan beintzet, iñoiz ez.Gau hontan, ordea, izkutaketan zebillen umetako bat galdu ta dana nahastu omentzan betiako. 6 urte zeuzken Joxek, izkutauta zeon sasi arte baten, basoko iratxo bat ikusi ta erabat distraittu zanearte. Iñoiz ikusibe omentzeon holakoik, iratxoke gutxitan agertze omentzien herritarran ingurua ta honi seika urrutiau intzan taldeti. Etzan galdu, bazekin nun zebillen, bason hazie baizan mutikoa, baño sorgiñena modun adostue zeukean lursallen sartu omentzan. Etzitzaion ezer pasauko bertan tokau zitzaiona Burutzar izan ez balitz, honek gorroto zittun animalik, paren tokautakok jan itte omentzittun, ta herritarran umeke etzittunez oso gustoko, iñor beida etzeola aprobetxau, Joxe engañau ta kobazuloa eaman omentzon eosteko asmotan.Umen faltaz seittun enterau omentzien naparrak ta baita billa hasire danak bason zehar. Jendartei zegokion inguru guztie miau omentzuen ta etzeon Joxen arrastoike; ordun, attek, ezin etsita, sorgiñen lurreta pasatzeko erabakie hartuzon. Jun omentzan putzua ta han topau omentzittu sorgiñek, eme zein har uretan bilutxik.Harrika hartu zuen sorgiñek, oihu ta garraxika; kalte ittea zetorrela pentsau zuen haseran, baño pake giron zetorrela azaldu ta gertautakoa kontau zonen, seittun pentsau zoen Burutzarren kontue izango zala gertautakoa. Ttittioker bialdu zuen ordun koba, alaba gaztena, ahizpan billa. Allauzan koba ta Joxe bakarrik topau omentzon bertan, ur billa aterea omentzan senidea. Gazte honi ikusi beziñ pronto gustau zitzaion umetxoa, etzan sentimentuk nahasten zittun lenengo aldie, gañea, zalea zan sorgiñ hau mutilkoxkorretan, orain 3 negu behiek zaintzen zittun 12 urteko herritar gaztetxo batekiñe zerbaittetan ibili zalako kontuere zabaldue zan orduako.Halare, bihotz onekoa zan Ttittioker ta zentzuz jokauzon Joxe attena eamatekiñ, gehienetan zentzuk estaltzen zizkion griñak emakume honi.Orduako zentzuz jokatzen ai etzana orde be ahizpa zan, Belarriluxe, honek gizonekiko (bai jentil, sorgin, iratxo...) nolabaiteko menpekotasune zola jakiñe zan, onartue zon, iñork etzekiñ errex maitemintzezan, goxotasune billatzezon o sexu beharrak bultzauta ittezon, baño altzonero xirritan ibiltzezan. Sarri eukitzezon bizkarra asun, lasto zein atzamarrakiñ indako arrastoz betea. Ta ordune nola aukerea galdu ba! Ezautze etzon gizon berriat ingurun eukiezkeo, gehienetan hozka iñbe etzion uzten aldeitten. Hala ba, be beidatukiñ sorgindu omentzon atte ta hantzeitzen txilipurdika.Sorgiñen arten, orde, etzeon onartuta herrikokiñ inolako harremanik eukitzea. Danak zeukean o eukizuen ixtori izkutun bat, baño eziñ onartu. Belarriluxe izan omentzan lotxaipe gustatzen zitzaiona azaltzeko gai izantzan bakarra; gau hortan dana aldauzan. Gañontzekok kontatzeko bildur izatezien beti. Bazeren susmok. Tximatxarreke laun bat bazola esatezan, "hitzeittea" jetxi zala onartu beharra euki omentzon, gañontzekon jakinahie asetzeko; etzon gehio onartu, baño gehio eongo etzanan ziñe inbar izantzion akelarreko akerrai, damutasunen zin faltsue. Izu ta lotxa asko zeon sorgiñen arten, mesfiantza, gezurrez betetako akelarre hustalak, izkutuko ixtori gehiegi.Gau hortan, orde, Belarriluxe atte-semekin jetxizan herria; sorgiñek irain arten bialdu omentzuen ean batza, koba ta errekatati. Bere bizie intzon herritar, animali, iratxo ta jentillen arten. Poligamie praktikan jarriz, gustatzen zitzaiona itten hasizan, iñungo lotsaipe zan bezelakoa izaten, eindakok onartzen ta bestek errespetatzen saiauez, desio, nahi ta ametsak betetzen!!Denborakin ahizpakin pakek intzittun, gaztena herria jetxizan beakin bizitzea, orduarteko oroitzapenak gorde, babestu, ta bizi berri bati ekiñez ilusioak errealitate bihurtzeko gogoz. Beste bik sorgin talden seittu zuen, betiko modun, noizpaitt ulertuk izan eo gainontzekoa ulertuko zuelako esperantzan. Akelarretan dantzan, sun ingurun ustezko berotasunen, kekiñ begirada lanbrotuta.Ezta, orde, itxaropena iñoiz galdu behar, agian eunen baten animali, jende, sorgiñ, iratxo, jentil...danak batea ibiltzen beharra sentittu ta juntau ingo die. Bearba, norbanakok inguruz lotsaube nahidona itten hasi ta zoriontasune miazkauko do, askatasunen kume sentittu ta pozik biziko da, bizie biziz!!GAIZTOAK IZAN!!BelarriluxeITURRIA: Goierriko Sorgüiñac, http://www.blogari.net/asstija

Ipuinak, ipuinak

2009-01-06T19:00:00.016+01:00

Aspaldi, artean gazte eta berde ginela, erretrato bat egitera hotsegin ziguten eskola ttikian genbiltzan guztioi.

Bernardo Atxaga. Obabakoak.

Ipuingintzari buruz ezagunak diren zenbait teoria ekarri ditugu lerrootara lagungarri izango zaizkizulakoan.

Ricardo Piglia idazleak dioenez, ipuinak bi istorio kontatzen ditu beti:

Ipuin klasikoak (Poe, Quiroga...) egitura itxia du: hasiera, garapena eta amaiera. A istorioa kontatzen du lehen planoan eta sekretuan eraikitzen du B istorioa. Ipuingilearen sekretua da B istorioa A istorioaren harilduran zifratzen jakitea. Agerian den kontakizun batek era eliptikoan eta zatikatuan ematen den kontakizun sekretua gordetzen du, eta istorio sekretua ustekabean ageriko da azalera ipuinaren amaieran. Istorio sekretu hori da ipuinaren formaren gakoa.

Ipuin modernoak, berriz, (Chejov, Aderson...) albo batera uzten ditu ipuinaren egitura itxia eta ustekabeko amaiera. Bi istorioen arteko tentsioa lantzen du, baina istorio sekretua gero eta lausoagoa da. Poeren ipuin klasikoak istorio bat kontatzen du beste bat ere badela iragarriz; ipuin modernoak bi istorio kontatzen ditu bakarra balitz bezala. Hemingway-k icebergaren teoria aipatu zuen: garrantzitsuena sekula ez da kontatzen, istorio sekretua esaten ez denarekin eraikitzen da.

Karlos Linazasoro, Zer gerta ere, Berardo L.-ren nobela bukatu gabea, Alberdania, 1994, 113-114. orr.

GAUAREN ERTZEAN

Gauaren ertzean telefonoaren txirrin asaldagarriak esnatu zuen. Ordua begiratu zuen izulaborriz, ahoa lehor. Lau eta erdiak ziren eta euria ari zuen goran-beheran. Entzungailua hartu zuen, zalantza unerik gabe, esku dardariz. Ahots neutro ezezagun batek hitz egin zion: ' Ameskaizto bat da hau. Hil egingo zaitut'. Moztu egin zuen ondoren, azalpen bestelakorik gabe. Gizona, entzungailua eskuan, pentsakor gelditu zen. Kabalak egin zituen, balizko arrazoiak aztertu: ez zeukan areriorik, ameslari kaxkarra zen. Irribarre egin zuen. 'Nahaste bat izan da. Ez naiz ni noski bere biktima' esan zuen bere artean, komuneranzko bidean. Ur pixka bat edan zuen iturritik, oheratu egin zen atzera. Lasai zegoen jada, sosegu batean. Euri hotsak patioko uralita gaina gogor astintzen zuen, kadentzia monotono eroriz. Gizona istant batean lokartu zen. Sakon egin zuen lo, gauero bezala, iratzargailuak goizeko zortzietan esnatu zuen arte. Begiak ireki zituen, besoak eta hankak luzatu, aharrausi egin zuen ozen, delektazioz. Euria ari zuen oraindik kanpoan. Gizonak, inkontzienteki bezala, ohearen berotasun hartan babesturik, atzeratu egiten zuen jaikitzeko unea. Susmoak inguratu zitzaizkion orduan, ebidentzia anker eta azkena. Indarrak bildu, begiak igurtzi (esperantza ahulez), jaiki egin zen. Ispilura bertaratu zen lehenik, oinak otzan lerratuz. Argia piztu, ispilu aurrean plantatu zen: irribarre bat, bizar itzalak, begi lausoak, tiro bat kopetan, bete-bete.

Kurt Vonnegut idazleak ipuina idazteko 8 arau hauek utzi dizkigu:

Arrotz baten denbora erabiliko duzu: ez dezala pentsa alferrik galdu duela.
Emaiozu irakurleari bere burua islatuta erakutsiko dion pertsonaia bat gutxienez.
Pertsonaia orok zerbait desio behar du, baso bete ur besterik ez bada ere.
Esaldi orok honako bi gauzetako bat egin behar du, edo biak: pertsonaiaz argibideak eman edo ekintza abiarazi.
Hasi ahalik eta amaieratik gertuen.
Izan zaitez sadikoa. Ez dio axola pertsonaia nagusiak zein goxo eta errugabeak diren, gorriak ikusaraz iezazkiezu, irakurleak barruan zer duten ikus dezan.
Pertsona bakarrarentzat idatzi. Hala eginda jende guztia liluratuko duzulakoan leiho bat zabaltzen baduzu, marrantak jota geldituko da zure ipuina.
Eman irakurleei ahal beste informazio ahal bezain azkar. Pikutara suspensea. Irakurleek halako moldez jakin beharko lukete zer, non, zergatik gertatzen ari den, ezen, sitsak azken orriak jango balitu ere, gai izan beharko luketen euren kabuz ipuina amaitzeko.

Orain mikroipuina idatziko dugu. 300 hitz gehienez. Neurri horretan ahal den gauza gehien kontatzen saiatu behar duzu.

Anjel Lertxundik ipuin hasiera hau eman zuen behinola jendeak amaiera eman ziezaion. Egoerara egokituta antzeko hasiera eman diezaiokezu zeure ipuinari.

Orain hogeita bost urte Mariak okerreko autobusa hartu zuen eta, ustez hiri batera zihoalakoan, justu beste puntako batera iritsi zen. Hamalau urte zituen, baina hemezortzi urtetik gorako neska baten itxura. Ez zuen inor ezagutzen, ez zekien hiri jendetsu hartako hizkuntza, bi egunetarako diru doia zuen. Distantzia oro isiltasunaren iturria baita, neskak senideen artera itzuli nahi zuen, ohiko kaleetara, bere hizkuntzaren doinura...

Paisaiak

2008-12-16T20:35:00.010+01:00

EURIA, ELURRA, eta HAIZEA zenbait autoreren testuetan.

BAT: EURIA

Harkaitz Cano idazle zinezalearen Zinea eta literatura, begiaren ajeak liburutik hartua. Euriak zine-hizkuntzan duen esanahiaz horrela dio:

Euria. Itzelezko indarra hartzen du euriak zineman. Izan ere, kasu honetan, ez gara ari ikono zinematografiko bati buruz soilik, baizik eta soinuaren laguntzaz zarra.zarra pertsonaiei protagonismoa ken diezaiekeen naturaren benetako indar bati buruz. Kurosawaren Rashomon filmean, kasu, euria bota eta bota, ez du filmaren amaierara arte atertzen. Euriari esker, bestela inolaz ere teilatupe berean era justifikagarri batean elkartuko ez liratekeen hainbat pertsonaia ataka estuan jartzen ditu zuzendariak interakzioan. Beste hainbeste gertatzen da Somerset Maughamen Rain narrazio labur zoragarrian oinarritutako izen bereko luzemetraian ere, edota Blade Runner (1982) filmean. Ekaitz gertuaren trumoi zarata, etortzear dagoen tragediaren iragarle izan ohi da sarri (Woody Allenen filmetan, kasu... oso shakespearetarra hau dena, bide batez esanda: ekaitzak dakarren premonizio makurra, orkestraren danbor eta metal hotsen oihartzunek azpimarratua). Baina ez da beti ezkorra: bada zerbait purifikatzailea ere euriaren baitan, eta are, txikitzaile eta birrintzaile izan daitekeen arren, lur berriak ernalduko dituen indar sortzaile esperantzazkoaren funtzioa ere bete lezake zenbait momentutan. Euriak busti bakarrik ez, polinizatu ere egiten du.

BI: ELURRA

HIRU: HAIZEA

Kirmen Uribek GARAn idatzitako artikulua da hurrengoa.

Haizearen koloreak

Aginteak maite du uniformetasuna. Ñabardurak ez ditu bat ere maite. Dena da bat harentzat. Hitzek ere esanahi bakarra dute. Haizea ere bat bakarra da: lurrazalarekiko higitzen den aire-masa. Besterik ez.

Ahaztu egiten zaio mila direla haizeak, kolore ugari dituztela.

Ezen badago haize beltza, itsasotik sartzen den iparraldeko haize hotza. Eta baita haize gorria ere, kontinentetik datorrena, hotza eta lehorra. Eta arrantzaleek esaten duten haize berdea, olatuei aparra atera arazten dion haizea.

Haize beltza, haize gorria, haize berdea eta baita haize arrosa ere. Baina ez pentsa arrosa koloreko haizea denik hori. Ederregia litzateke. Haize arrosa haurrentzako haize-errotatxoari esaten zaio.

Eta haize erre deitzen zaio hegoaldetik datorren haize beroari, eta haize buru txoriburua den pertsonari, eta haize gaztaina haizeak arbolatik botatako gaztainei.

Eta haize eztul, eztul urduriari, eta haize jo ilargimina duen eroari, eta haizebelats oinez baldar egiten duenari.

Eta haize putz harroputzari, eta haizekeria nor bere buruaren uste handiegia izateari.

Gauzak horrela, zenbaitek nahiago du haize alde joan, garaian garaiko korronteei trabarik jarri gabe, gehiegi kezkatu gabe inguruan gertatzen denaz. Beste zenbait aldiz hor dabiltza haize kontra, haizerik gogorrenari ezin eutsirik beti. Zuhurrenak haize gordean geratuko dira beharbada, baldintza hobeagoen zain.

Ezen kontuz ibili behar da haize txarrekin, gaixotasun larriak dakarten horiekin, kontuz haize osinekin, irentsiko zaituzten haize zirimolekin. Kontuz haize goseekin, zakarrak eta bortitzak dira.

Beldurgarrienak haizetiak, puzkerrei ezin eutsirik dabiltzanak. Latzenak haize txakurrak, beti zelatan dabiltzanak.

Aginteak maite du uniformetasuna. Ñabardurak ez ditu bat ere maite. Dena da bat harentzat. Hitzek ere esanahi bakarra dute. Haizea ere bat bakarra: lurrazalarekiko higitzen den aire-masa. Besterik ez.

Horregatik gizarteak haize berritu behar du aldian aldian, horretarako da espiritu kritikoa. Prozesu luze honek zigortu nahi duena. Eta gogoan hartu haizeak mila kolore dituela, mila koloretakoak garela gizabanakoak.

Eta haize eman ilusio berritzaileei, baikorrei, gure herria haize begi izan dadin.

Balazalak

2008-09-26T16:40:00.012+02:00

Fermin Muguruzaren Balazalak kantuaren bideoklipa ikusiko duzu. Ariketa bat proposatzen dizugu bideo hori oinarri hartuta.

Bi irudi:

BAT: Erreka erdi lehortu eta uher baten gainean igel berde bikortsu bat ari da saltoka. Urre koloreko begi handiak ditu, distiraren distiraz bereak barik izaki estralurtar batenak diruditenak. Lehen saltoan pantailaren ezkerreko ertzetik erdira iritsi da, eta bigarren saltoarekin pantailaren eskuinaldetik desagertu da. Desagertu denean errekako lohi artean hilzorian diren beste bi igel enfokatu ditu kamarak.

BI: Zuhaitzik gabeko inguru lehor batean bi neska ilehori daude elkarri bizkarra emanda. Esan liteke bikiak direla, hain dira elkarren antzeko. Neska segailak, hankaluzeak dira, bikini, belarritako eta zapata zuri takoidunez jantziak. Eskuan kalashnikov bana dute, eta, bata ezkerraldera eta bestea eskuinaldera tiroka ari dira etengabean koadrotik kanpora gelditzen den ustezko ituren batera.

Goiko bi irudi horietatik zein da bideoan ikusi dena? ...Erantzuna ez da zaila, ezta?

Goiko testuetan deskripzioak bi ikuspuntu ditu:
BAT- estatikoa: zer gauza ageri da, nolakoak dira.
BI- zinetikoa: nondik nora mugitzen dira, zertan ari dira.

ARIKETA: Ikusi diren sekuentzia guztietatik zeintzuk dira zuri atentzioa gehien deitu dizuten biak. Deskribatu ahalik eta zehatzen aipatu bi ikuspuntuak kontuan hartuta, zeinez ari zaren zalantzarik izan ez dezagun. Beste gauza bat, goikoek bezala 50-55 berba arteko testua izan behar du!

Garai bateko eskola

2008-09-26T12:11:00.015+02:00

Aspaldiko (?) eskolaren lekukotzak dituzu hemen.

BAT

Guk orain, adinean aurreratuxe gaudela, egiten dugun bezala, Fellini ere eskola garaiaz akordatu zen eta honako pasarteak utzi zituen Amacord filmean.

BI

Kurrin-kurrun vitae liburuan Joxerra Garziak "maisu baten ikarak eta ostikadak" kontatzen ditu: bere ibilbide akademikoan oinarrituta, hezkuntzari buruzko hausnarketa egiten du. Hona liburuko pasarte bat.

Kurrinkulum Vitae - Upload a Document to Scribd

HIRU

Ahotsak.com atarian aurkituko dituzu behekoak bezalako testigantzak, Debagoiena eskualdeko euskaran. Eskola garaiko gazi-gozoak kontatzen dituzte.

Josefina Iparragirre. Antzuola.

Hau ikusteko Macromedia Flash Player behar duzu. Doan da. Jaitsi produktu hori.

Bixente Pagoaga. Arrasate.

Hau ikusteko Macromedia Flash Player behar duzu. Doan da. Jaitsi produktu hori.

Ikusi transkripzioa ▼

LAU

Markos Zapiainek bere blogean horrela azaltzen du irakasleak erakutsi behar duen autoritatea:

Mehatxuaren garrantzia irakaskuntzan

Ikasturtea ondo joan dadin oso eragingarria izaten da hasieran sentiaraztea (ez hitzez azaltzea, baizik gorputzean sentiaraztea) zeu, irakaslea, ero biolento arriskutsu beldurgarri bat zarela, erabat arbitrarioa, kontuz ibiltzeko modukoa. Horrek aurrerantzean ikasturtean zehar bare atxikitzen ditu ikasleak.

Aldiz, emakumea bazara, txikia eta argala, jai duzu. Hau da, beldur fisiko bat eragiteko gai ez bazara, beharrezkoa duzu erakundearen zeharkako mehatxua.

Masailekoa berez ez da oso eragingarria, horrexegatik debekatuko zuten ziur aski: irakaslea edo gurasoak barregarri uzten ditu, beren desoreka nabaritzen baitu, urduritasuna eta gontzetarik jalgi izana. Heldua bere burua bridatzen ez dakien gizajo biolento gisa erakusten du ikasleen edo seme-alaben aurrean, bere makaltasuna. Era berean, Rousseauren eta Nietzscheren ustez, Estatu batek tortura erabiltzea bere ahulezia, ezinegona eta ergelkeria nabaritzen ditu.

Belarrondokoa eragingarriagoa da beharbada ematen duenarentzat jasotzen duenarentzat baino. Zartakoaren bidez hezten omen dela, gerora asmatu zaion zentzu edo helburu bat da. Aurrena masailekoa dator, erraietakoa, itsua, naturala. Eta a posterriori asmatzen zaizkio norberaren kontzientzia onak eta gizarteak onartzeko moduko xedeak: hezi, bide onetik eraman.

Ikasi beharrak eskatzen duen diziplina ezartzeko orduan benetan eragingarri izu lauso bat da, mehatxu-giro latente orokorra, irakaslea gainditu eta erakundeak berak zabaldua. Hori biziki onuragarria da bihurrikeriak egiteko tentaldia eragotzi eta ikasketak eskatzen duen diziplina ezartzeko orduan.

Eskolak oinarri ugari dauzkake, baina bat duda barik beldurra da: etorkizunari beldurra (titulurik gabe ez ei dago lanpostu kaxkarra baino), jendartean ez integratzeko beldurra, adinkideen aurrean estralurtar emateko beldurra…

Masailekoa gorabehera, irakaskuntzaren oinarrian mehatxu eta txantaia sistema sendo bat dago. Nerabe osasuntsu batek nola pairatuko ditu bestela udaberriko egun alai bateko sei-zazpi ordu jarraian eserita?

BOST

Pagadik bere garaiko azterketez egindako hausnarketa, Euskadi Irratiko audio honetan.

Argudio testua

2008-07-11T15:06:00.016+02:00

Hona hemen argudio testuaz zenbait jakingarri.

a) Argudio entsegu baten atal nagusiak.
b) Arrazoibide egoki baterako arau nagusiak.
c) Argudio motak.
d) Sofismak eta falaziak.
e) Baliabide erretorikoak.

A) Argudio entsegu baten atal nagusiak

Argudio testu batek honako egitura izan dezake. Atal bakoitza paragrafo banatan eman daiteke (3.ak agian gehiago beharko ditu).

1- Arazoa azaldu.
Azaldu zergatik den garrantzitsua argitu nahi duzun kontua. Egunkari baterako artikulua bada, adibidez, kontuan hartu zein den hartzailea eta elkarrekin dituzuen interesen aldarri egin argituko duzun kontuaren garrantziaz ohartarazteko.

2- Tesia formulatu.
Ideia argia eta zuzena izan behar du. Gehienetan azalpen argigarri batzuk izango ditu lagun.

3- Arrazoibide osoa eman.
Hobe da ondo arrazoitutako argudio bakarra eman, azalpenik gabeko argudio asko eman baino.

4- Arrazoibidearen eragozpenak aztertu.
Aurreratu aurkariak izan ditzakeen arrazoiak, eta norberarenak zergatik nagusitzen diren azaldu.

5- Ondorioa eman.
Bigarren puntuan aipatu den tesia izango da, baina tinkoago agertuko da arrazoibide guztiaren ondoren.

B) Arrazoibide egoki baterako arau orokorrak

1- Bereizi premisak eta ondorioa.
Argi izan behar duzu zein den defendatu nahi duzun ideia eta zein den arrazoibidea.

2- Aurkeztu ideiak hurrenkera egokian.
Beharbada bi-hiru aldiz ordenatu beharko dituzu esaldiak ideien hurrenkera egokia aurkitu arte.

3- Erabili premisa sinesgarriak.
Ondo informatuta egotea ezinbestekoa da.

4- Eman azalpen labur eta zehatzak.
Gehienetan hartzaileari dena azaldu behar zaio, gauza jakina dirudiena ere bai. Ideia guztien artean dagoen harremana era esplizituan azaldu.

5- Saihestu hizkera emotiboa.
Ez saiatu hartzailea hunkitzen edo aurkaria iraintzen.

6- Ondo aukeratu hitzak.
Erabili hitz bakarra adiera bakoitzarentzat: hartzailea ez nahasteko erabili beti berba multzo bakarra. Erabili hitz bakoitza adiera bakarrarekin: saihestu hitz anbiguoak.

C) Argudio motak

Luigi Anselmi maisuaren baimenarekin, Nola elurretan beleak liburu ederretik hartuko ditugu zenbait poesia hurrengo azalpenen argigarri, eta bide emango digute ideien arrazoitzeko zein aukera dagoen ikusteko.

1- Adibide bidezko argudioa.

“Arin eta ondo
usoak hegan”
esan ohi zigun eskolan
irakasleak.
Bizitzak, ordea,
erakutsi digu
arrano beltzak
edo belatz gorriak;
aztoreak edo miruak
hegalari hobeak ditugula
usoak baino,
hots,
moko makurra
besteren lumez eta odolaz
zikinduz
bizi direnak....

Adibide bat edo gehiago erabiltzen da ideia orokorra arrazoitzeko. Ahal dela adibide esanguratsuak hartu behar dira eta ziurtatu kontrako ideia frogatzeko adibiderik ez dagoela. Beheko arrazoibide bi horiek, adibidez, zalantzazkoak izan daitezke.

Mutil honek bi orduz ikasita aprobatu egiten du. Ikusten duzu denbora emanez gero aprobatu egiten dela.

Posta ez dabil ondo, niri behin bi hilabetez atzeratu zitzaidan gutun bat.

2- Analogia bidezko argudioa.

Zoriontasuna
txoriño ttipi bat
baizik ez da
haur baten esku
amultsuetan...
Zenbat eta maiteago,
hainbat eta lehenago
hilko da...

A eta B-ren arteko antzekotasunak oinarri hartuta, A-rentzat balio duena B-rentzat ere balio du. Argudio mota honek ere, ahal dela, adibide esanguratsua eskatzen du.

Europako beste herrialde batzuek lortu dute independentzia. Euskal Herriak ere lor dezake.

Sarritan metafora eta konparazioa bezalako figura erretorikoetara jotzen da.

Ikas ezazu idiaren egonarritik, azeriaren jakinduriatik, airearen isiltasunetik...

3- Autoritatearen gaineko argudioa.

PARABISUKO ATARIAN

“Parabisuaren aitzinean
zuhaitz bat dago,
abarretarik
emakumeen bularrak
hainbateko fruituak
dilindan dituena”.

Hala esan omen zuen behin
Mahomak...

Eta agian horregatik
ezagutzen ditudan gizon gehienek,
sinestun zein fedegabe,
barnera segitu baino
kanpoan dute nahiago...

Ez dugu guk geuk beti gauzen gaineko ezagutza sakona eta, horregatik, itzal handiko pertsona edo instituzio batera jotzen dugu. Holakoetan datuen iturria aipatu behar da eta, zer esanik ez, iturri fidagarria izan behar du. Horrela formulatzen da normalean.

Hau egia da Sandiak dioelako.

Ikerketa Soziologikoetako Erakundeak emandako datuen arabera, bilbotarren %90…

4- Kausen gaineko argudioa.

Badakik zahartzen ari haizela
hire aitzinean
egunak,
godalet luze baten gisara,
orhoit-minez bethatuz
doazelakotz.

Denboran elkarren segidan gertatzen diren gertaerei kausa-ondorio harremana ezartzen zaie. Kasu horretan, arrazoibideak azaldu beharko luke zergatik A-k B duen kausa edo ondorio. Hori egiten duen neurrian arrazoibide ahulagoa edo sendoagoa izango da.

Zerbeza edan eta handik bi minutura lo nengoen; beraz zerbezak lo eragin zidan.

5- Dedukzio bidezko arrazoibideak.
Aurreko argudio motetan ondorioak aurretik emandako premisak gainditzen ditu. Dedukzio batean, aldiz, premisetan ageri den egia baino ez da frogatzen.

a- Modus ponens

ITXAROPENA

Zure bizitzako
egun goibeletan
ez etsi,
zeren eta noizbait
zeru beltzok ere,
jainko baten soingaineko
zarpaila bezala,
urratuko baitira
azkenean,
eta supituki
agerian utziko
haren biluztasun
distiranta.

baldin eta a, orduan b
a
beraz b

Dedukziorik jakinekoena da eta sarritan ez da zertan osorik azaldu.

Hola esan daiteke:

Baldin eta arrakasta aukera gehiago ematen badu, merezi du baikorra izatea. Arrakasta aukera gehiago ematen du, beraz, merezi du baikorra izatea.

...edo bestela esanda

Izan zaitez baikorra, ez da oso lagungarri bestelakoa izatea.

b- Modus tollens

Zer dela-eta ihes egiten duzu beti
zeure maitalearen begietatik?

Zergatik diozu
horrenbesteko beldurrik
plazer-atseginari?

Ez al zaude haren ondoan
egoteko irrikan?

Gauza onak desiratzea
bekatu balitz
munduan ez legoke
zerura joan nahia
baino hoben
handiagorik…

baldin eta a, orduan b
ez-b
beraz ez-a

Txakurrak zaunka egiten dio ezezagunari. Ez du zaunka egin, beraz, txakurrak ezagutzen zaitu.

Modus tollens honetan oinarritzen da oso erabilia den Reductio ad absurdum izeneko argudioa. Ideia bat defenditzen da, hura ez onartzeak absurdura eramango gintuzkeelako.

Gizakiek zergak ordaindu behar dituzte; bestela, ez legoke herri lanetarako dirurik.

c- Hipotesi silogismoa

ATARI PORTZEKOA

Ixteko tenorea heldu da…
Ostalari
eskuzabal batek
bezala,
eguzkiak
bere urre salda isurtzen du
ausarki
itsasoaren kikara
zabalean…

baldin eta a, orduan b
baldin eta b, orduan c
beraz, baldin eta a, orduan c

Txikitan hasten bazara ingelesa ikasten, ezagutza maila handiagoa lortzen da, eta ezagutza maila handituz gero, nagusitan aukera profesionalak zabaltzen dira. Beraz ingelesa txikitatik ikasteak aukera profesionalak zabaltzen ditu.

d- Hautu silogismoa.

Tenorea heldu zenean
ezbairik ez:
zure seme-alaben aitak
azkarra behar zuen izan,
diruduna, gaztea,
itxura onekoa
eta segaila.
Ez zen zaila izan, beraz,
hautatzea
zetazko zapi eta
kleenex baten artean…

Bi aukera arrazoituren artean komenigarriena hautatzen da.

a edo b
ez-a
beraz b

Metroz edo taxiz joan gaitezke. Ez da taxirik ageri, beraz, har dezagun metroa.

a edo b
baldin eta a, orduan x
baldin eta b, orduan y
beraz, x edo y

Metroz edo taxiz joan gaitezke. Metroan joanez gero aurreztu egingo dugu. Taxian joanez gero lehenago iritsiko gara. Prisaz gabiltza, beraz, har dezagun taxia.

x eta y pareko direnean dilema sortzen da.

Lapurra salatzen badugu hil egingo gaituzte, baina salatzen ez badugu kartzelaratu egingo gaituzte. Zer egin?

D) Sofismak eta falaziak

Sofisma amarrua duen arrazoibidea da, entzulea nahita nahasi nahi duena.

Lawrence Sterne idazlearen Tristram Shandy nobelan gertatzen da. Tristram izeneko gizon gazte batek norekin eta… amonarekin oheratu nahi du, eta honela arrazoitu dio aitari: “Zu nire amarekin oheratzen bazara, zergatik ezin naiz ni zurearekin oheratu?”

Falazia baliorik ez duen argudioa da. Hauek dira falazia mota nagusiak.

1- Ad baculum falazia.
Zigorraren falazia, alegia. Boterearen mehatxua du oinarri.

Zintzoa izan behar duzu. Zintzoa ez bazara ez dizut oparia emango.

2- Ad hominem falazia.
Iritzia eman duen pertsona edo aipatu den autoritatea erasotzen da. Sarritan dituen asmo ezkutuak edo interes pertsonalak aipatuko dira. (Freudek erakutsi zigun holakoetan proiekzioak egiten ditugula maiz: oharkabean gure konplexuak areriori egoztea, alegia.)

Zuk ezin duzu duintasunaz hitz egin, kartzelan egon baitzara lapurretagatik.

Beste era bat eraso nahi den ideia aipatu orduko ere iturria erasotzea da. Adibidez: “pertsona zentzudun batek ezin du pentsatu…”

Bestetan tu quoque itxura hartzen du. Eman dezagun mediku erretzaile batek erretzea debekatzen diola pazienteari: “eta zu?” erantzungo lioke honek.

3- Ad verecundiam falazia.
Gaian aditua ez den autoritatea aipatzen da.

Txarrak dira barraskiloak jateko: nire aitonak dio pozoia dutela.

4- Ad populum falazia.
Benetako edo asmatutako gertakariek eragindako emozioetan edo aurreiritzietan oinarritutako argudioa. Hizkera emotiboa erabiltzen da.

Zure seme-alabentzat bortizkeriarik gabeko hiri segurua nahi duzu? Emadazu, bada, zeure botoa.

5- Ex populo falazia.
Gizarteko gehiengoen jokabideak edo iritziak aipatzen dira, edo gehiengo horren ordezkari den pertsona batena.

Zezenketak ez dira zaharkituta gelditu, gero eta jende gehiago joaten da ikuskizun horiek ikustera.

Antzeko aldagarriak dira tradizioagatiko argudioa (beti horrela egin delako) eta garapenagatiko argudioa (modernoa, berria delako).

Gure gizartean beti bataiatu izan dira umeak, beraz, …

Nola liteke XXI. mendean mezatara joatea? Nola sinets zenezake Jainkoagan laserraren, karaokearen, mugikorren garaian bizi izanda?

6- Ad misericordiam falazia.
Pertsonek edo animaliek ematen duten errukia aldarrikatzen da.

Deitu iezaiezu telefonoz iristen zarenean, bestela ere gehiegitxo kezkarazten dituzu.

7- Ad ignorantiam falazia.
Ideia bat egia (edo gezurra) dela defenditzen da inork kontrakoa frogatu ez duelako.

Lurrean baino ez daude izaki adimentsuak, inork ez baitu frogatu beste planeta batzuetan bizia denik.

8- Hitz anbiguoak.
Arrazoibidean esanahia aldatzen dute hitzek.

Gizon eta emakumeak fisikoki desberdinak dira. Sexuak ez dira berdinak, beraz, zuzenbidez ere ezin gaitezke berdinak izan. ("Berdinak" hitzaren bi esanahirekin jokatzen da)

Bestetan arerioaren kontraadibide baten aurrean defenditzeko erabiltzen den estrategia izaten da.

-Lana beti da aspergarria.
-Belarra moztea zuk gustura egiten duzu eta!
-Hori ez da lan egitea.

9- Kausalitate faltsuaren falazia.
Denboran lotuta dauden gauzak kausa-ondorio katean oker lotzen dira.

Asko afaltzen duelako du insomnioa.

10- Silogismo faltsuak.
Silogismo faltsua da aurrekaria ezeztatzea.

baldin eta a, orduan b
ez-a
beraz ez-b

Euria egiten badu kaleak busti egiten dira. Ez du euririk egin; beraz, kaleak ez daude bustita. (Bustita egon daitezke, zergatik ez)

Beste silogismo faltsu bat da atzekaria baieztatzea.

baldin eta a, orduan b
b
beraz a

Euria egiten badu kaleak busti egiten dira. Kaleak bustita daude; beraz, euria egin du.

11- Orokortze ezegokiaren falazia.
Ondorio orokorra ateratzen da kasu jakin batetik.

Arma nuklearrik gabe ez dago bakea ziurtatzerik, 1939 hala gertatu baitzen.

Sarritan kasu gehiago egiten zaio adibide grafiko bati mila datu estatistikori baino. Horrela formulatzen da sarritan falazia hau: “nik ezagutzen dut pertsona bat…”

12- Analogia faltsua.
Jokabide edo baldintza berberekin emaitza berberak izango direla sinestarazten da.

Talde horrek bi jokalari brasildar ditu; goian ibili nahi duten taldeek bi brasildar behar dituzte.

13- Galdera konplexua.
Erantzuna zein den ere, galderaren enuntziatuan dagoen zati bat egiatzat jotzea beste aukerarik ez dago.

Oraindik jotzen duzu emaztea? (BAI zein EZ erantzun, jakintzat emango da inoiz emaztea jo duela)

14- Errotarria.
Ondorioa premisa bezala erabiltzen da modu inplizituan.

Jainko bat bada horrela dioelako Bibliak, eta Bibliak egiak dio Jainkoak berak idatzi zuelako.

15- Dilema faltsua.
Benetan erdibideak egon daitezkeenean, erdibiderik onartzen ez duen hautua egitera behartzen du.

Edo nirekin zaude edo nire kontra.

16- Lastozko gizona.
Arerioaren ahotan esan ez duena jartzen da, edo haren iritzia barregarri uzten da, horrela errazago baita hari aurre egitea.

-Ez nago ados Iraneko gobernuaren politikarekin.
-Gertatzen da AEBen alde zaudela!

17- Definizio pertsuasiboa.
Definizio itxuraz neutroa, baina alde emotiboa duena.

Fedea izatea gauzen zergatiez deus jakin gabe hitz egiten duenari sinestea da.

18- Pista faltsua.
Arrazoibidean parte ez den kontu bat ateratzen da atentzioa desbideratzeko.

Zuk diozu heriotza zigorra ez dela bide eraginkorra krimenari aurre egiteko, baina… zer gertatzen da biktimekin? Nola sentitzen dira biktimen ahaideak?

E) Baliabide erretorikoak

Honako baliabide erretorikoak baliagarriak izan daitezke eztabaida batean ahalmen pertsuasiboa erakusteko.

1- Antitesia.
Aurkako bi ideia edo berba aurrez aurre jartzen dira.

Jaiotzak poza ematen du, heriotzak tristura.

2- Eufemismoa, litotea.
Zuzen esanda zakarregi litzatekeena era samurrean esaten da (EFEMISMOa). Zuzen esanda zakarregi litzatekeena biguntzeko, esan nahi denaren kontrakoa ezeztatzen da (LITOTEa).

Ez da oso eskuzabala. (“zekena” esan beharrean).

3- Galdera erretorikoa.
Esaten diren galderek erantzun jakina dutela adierazten dute.

Nork ukatuko ote du esku artean dugun gaiaren garrantzia?
Ba ote dago honen aurka dagoenik?

4- Hiperbolea.
Puztu egiten dira irudiak, gertaerak edo ondorioak.

Horrelako konponbidea proposatzea hondartzako harea alez ale zenbatzea bezalakoa da.

Gorrek ere entzungo lukete.

5- Ironia.
Esan nahi denaren kontrakoa esanez adierazten da ideia bat.

Gerra hasteko agindua eman zuen George Bushek; Irakiarrei zien maitasuna erakutsi zuen erabaki horrekin.

6- Metafora, metonimia, konparazioa.
Irudi grafiko batek indar berezia ematen dio azalpenari.

Horrelako jokabidearekin amildegian behera goaz.

7- Paradoxa.
Itxuraz elkarrezinak izan arren pentsamenduak zentzuz elkartzen dira.

Ardoak ematen dio bizia, eta ardoak ekarriko dio heriotza.

8- Pleonasmoa.
Ideiak indartzeko berez beharrezkoak ez diren hitzak sartzen dira.

Neure begi hauekintxe ikusia.

9- Preterizioa.
Adierazten dena ezkutatu nahi dela itxuratzen da.

Ez dut deus esango ardoari diozun maitasunaz.

Artikulu honetarako erabilitako bibliografia, batez ere, honako hau izan da:

Victor Moreno. Dale que dale a la lengua. Pamiela, 2008.
Anthony Weston. Las claves de la argumentación. Ariel, 2007.
Joxerra Garzia. Jendaurrean hizlari. Alberdania, 2008.
Luigi Anselmi. Nola elurretan beleak. Pamiela, 2008.

Istorioaren bihurgunea

2008-05-31T15:22:00.010+02:00

Bihurgunea deituko diogu. Hain zuzen, horixe gertatzen da kontatzen ari garenen istorioak norabide harrigarri bat hartu duela adierazi nahi dugunean. Espero ezin zitekeen zerbait azaldu da gure kontakizunera. Eman dezagun patuak ekarri digun zoritxarreko gertakari batek asmoak zapuztu dizkigula bat-batean, edo, alderantziz, gauzak ezin okerrago zirenean suerte kolpe bat iritsi dela... Hitzez hori markatzeko zenbait baliabide ditugu aukeran. Horiekin istorioaren bihurgunea, intrigaren gakoa heldu dela adierazten diogu entzuleari:

1. Bihurgunea iragarriz:

Nori eta zuri gertatu behar!
Etxetik ateratzekotan zirela, nor agertuko eta Felipe agertu zen!
Etxean bakarrik gelditu zirenean, ordea, zer gertatuko eta erori egin zen hain maite zuen lorontzia.

Egitura horrek bidea ematen du gero aditzaren elipsia egiteko ere:

Nor agertuko eta Felipe (agertu zen)!

2. Harridura esapideak erabiliz:

a) ez ..., bada, ...!

Etxera iritsi eta ez zen, bada, kantu batean hasi umeen aurrean!

b) hara/ horra non ...-n ...!

Etxera iritsi eta hara non hasten den kantu batean umeen aurrean!

ARIKETA
Hurrengo bideoan zenbait istorio bitxi aurkituko dituzu. Konta itzazu laburrean (esaldi bat edo bi), goiko baliabide horiek zentzuz erabilita.

Gerra hotsak

2008-05-28T14:42:00.034+02:00

Frantziak egin dituen gerrak euskaldunen ahotan. Gerra horien lekukoek zenbait istorio hunkigarri utzi dizkigute. Hona hemen batzuk.

BAT

Joanes Elizalde lapurtar idazleak Lehen Mundu Gerra ezagutu zuen bertatik bertara Frantziako armadan aritu baitzen, eta hainbeste gazte euskalduni bizia eraman zion gerra haren testigantza jaso zuen zenbait testutan. Asisko Urmenetak iruditara ekarri digun bezala, gerraren hondamendia eta angustia azaltzen dira istorio horietan. Hona hemen lagin bat.

Agorrilaren hogoita hiruan ethorri zitzaion manua, eta Berrogoita Hamazazpigarrena berehala zabaldu zen landa handi batzuetan. Fontaine-Valmont delako herrixkan gelditu ginen geroni, elizaren inguruetan, xixpa puntaraino kargatua, nor nundik agertuko zen. Thuin begien bixtan ginuen eta jada hango karriketan tiro bakhar batzu adi zitazken. Etzen oraino lotsatzekorik. Irri egiten ginioten ere, han nunbeit, airean zapartatzen ziren aleman obusa batzueri.

Irriak sartu ziren haatik betbetan xara batetik gainerat ethorri zitzaukun tiro parrapatarekin! Hain xuxen, largabixtak begietan, xokho batean xutik zagon kapitain bat, tiro batek kopetaren erdian atxemanik, zabal-zabala erori zen, hila, doidoia oihu bat eginik: Haurrak, gorde ongi! Berrogoita Hamazazpigarreneko lehen hil maitea, geroztik gure ondoan hil diren aintzindari eta soldado gutiz-gehienen izenak ahantzixeak balinbaditugu, zurea sekulan ez dugu ahantziko: bethi odolezko hitzez nun-nahi gure begiek eta gure bihotzak irakurtuko dute: Constans!Constans kapitaina erortzen ikustearekin, alemanek uste izan zuketen aintzindari guzietan handiena hil zaukutela eta lotsatuak ginela. Kantuz eta irrintzinaka xarako zuhaitz guzien gibeletik atheratzen ikusi gintuen guri buruz abiatzeko, beren gapelu gris marra gorriekin. Gainerat igorri ginioten ximixtarekin, etziren nahi baino lasterrago sartu berritz beren xaran! Hola egiten dire gerlako aprendizkoak. Guk ere arratsalde hartan egin behar gintuen!

Gure koronelari iduritu othe zitzaion xara hartan etzela aleman hainitz? Ez dakigu. Bortzgarren konpainiari manatu zion bethi zoala baionetekin xaratik alemanen fueratzerat! Gure lagun gaixoak abiatu ziren eta alemanetarik berehala ukhan guk doidoia emana giniotenaren ordaina: tirokaldi bat ikaragarria.

Jo handik, jo hemendik, alemana aintzinatzerat ez uzteko gure bothere guziez bermatu ginen oro, handik goiti, eta arratsalde apalak leku bertsuetan atxeman gintuen, elgarretarik bizpahirur ehun metretan.

(...) Bizi berri baten hasterat ginoazin. Gerlan ibili direnek badakite zer izan den: sathorraren bizia. Sathorra noizetik noizerat lurpetik menturatzen da kanporat: ez gindauzken bethi lurpean gu ere: atheratzen ginen arteka. Hola ezagutu ditugu Cuiry-les-Chaudardes, Concevreux, Blanc Sablon, Maizy, Beaurieaux, Glennes, Meurival. Herri hautan hartzen ginuen hatsa. Bereziki Meurival delako herrirat zer atseginarekin joaiten ginen! Han baziren orduan bospasei aphez eskualdun, batzu bertzeak baino maitagarriago: etzakiten zer egin guretzat. Bat Azkaraten erretor da egungo egunean: bertze bat irakasle edo holako zerbeit Miarritzen. Gaineratekoak hil othe ziren? Dena dela begietarik galduak baditugu, ez ditugu ahantziak ez ahanztekoak...

(...) Kaskoinek bazuten beren jostalekua phentze handi batean eta noiz-nahi han ikusten gintuen foot-ball delako joko basan, galtza motz batzu soinean, odoletan ari. Eskualdunek pilota maiteago dugu eta gure plaza baginuen etxe baten kontra. Ez dugu segurki behin ahantziko nola egun batez, Salaberry bildoztar eta Castagnet Lekunberrikoarekin geroni ari ginelarik, obusa ikaragarri batek lastersko lekhuak hutsarazi zauzkun!

Ihiztariek berek bazuten nun josta. Elizaren puntako gurutzearen puntan bazen burdinazko oilar bat, haizea norat zoan irakusteko. Nork konda ihiztariek igorri ziozkaten tiroak! Biga bazituen triparen erdian: Gantchume Senpereko ihiztari famatu batek emanak zituela erraten zuten. Baditake.

(...) Baitire erraten dutenak egungo egunean ez dela gehiago mirakuilurik ikusten, gu bezala Verduneko ifernuan sartu balire eta handik erre gabe atheratu, ez litazke hola mintza! Guk eta gure lagun batzuek zango-besoak oraino ukhaitea, horra mirakuilua!

(...) Agorrilaren hogoita zortzian atsegin handirekin ikasirik Italia gure alde gerlan sartu zela, paper muthur batzu harri batzueri lothurik, berehala besainka, hek ere ikas zezaten, igorri giniozkaten alemaneri. Alemanez emana ginioten berria. Ez du iduri hainitz lotsatu zirela, eta frantses ederrenean badakizue zer ihardetsi zaukuten bide beraz? «Hemendik goiti ez du balioko bururik hauts dezazuen guri berrien alemanez igortzeko: frantsesa ere badakigu». Zer musikariak! Bainan heien musikak bezenbat harritu gintuen aleman batek harria guk bezen urrun igortzeak!

(...) Ondikotz, Berrogoita Hamazazpigarrenean ez ginen gehiago hiruzpalau ehun gizon baizik gelditzen! Gure hiletan bazen bertze aintzindari eskualdun bat: P. B. Montalibet. Mauletarra zen. Delako zimentazko geriza hetarik baten aintzinean hil zaukun, hango aleman guziak kalitu ondoan. Laster ikharagarriko etsai tropa batek inguratu zuen haatik: etzuen amor eman nahi izan: grenada bat eskuan zeraukan oraino, biharamunean han iragan ginelarik. Heriotze ederra aintzindari batentzat!

Hiztegia
aitzindari
arteka
besainka
bezenbat
geroni
hasterat
hek
hemendik goiti
hetarik
ihardetsi
kalitu
lastersko
lekhuak hustu
lotsatu
menturatu
noizetik noizerat
ondikotz
oraino
phentze
xixpa
zapartatu

Stanley Kubrick zinegileak ere lehen mundu gerran girotu zuen Paths of glory filma. Gerra eta gizatasuna elkarrekin lehian. Filmaren azken sekuentzian soldaduak borroka latzen ostean atsedenean dira...

BI

P. Delpech jauna mintzo da Euskadi Irratitik jasotako irrati saio honetan.
Bigarren Mundu Gerran preso hartu zuten lapurtar honek gerraren arrazioiak zeintzuk izan ziren azaltzen ditu.

Hiztegia
Animale
Armistiza
Arras
Atxiki
Baitezpada (derrigorrez)
Bertute
Fitsik
Gibelka
Gosturan
Herra
Ikaragarrikeria
Jazartu
Jinkua
Kondizione
Maleruski
Manera
Pareta
Populu
Sos
Urguilu
Zanpaka
Zeri buruz

Egunkarian, berriz, honako artikulu hau argitaratu zuen Eneko Bidegainek. Andre Izagirre eta Mari-Jeanne Olzomendi lapurtarrek alemanen gatibu erori ondoren sufritu zituztenak kontatzen ditu.

Bigarren(6) - Upload a doc

HIRU

Aljeriako Gerra (1954-1962) izan da Frantziak egin duen azken gerra handia. Hemen ere euskaldunak izan dira tartean.

Gutxitan entzun ditugu tortura lekukotzak torturatua ez beste norbaiten ahotik. Hemen duzu Aljeriako Gerran bizitakoez Xipri Arbelbidek utzitako pasartea:

Euskaldunak Aljerian
Xipri Arbelbide, 2003.

Aldi bat gertatu zait Slimane torturatzen ikustea. Almadi bakar bat. Ez gehiago. Ez dut ahanztekoa. Gizon bat hartua genuen operazione batean, FLN-en zergen biltzailea, ziotenaz. Abereki buluzi zuen han berean. Buluz gorri. Bagenituen aitzur giderrak. Belaunen azpitik ezarri zion gider hori, kokoriko eman arazi ondoan, belaunak zabaldurik, barrabilak ontsa gibelera agertzeko gisan. Ez baitziren aski ageri, ziri batekin pusatu zituen beheiti. Gero besangoak gibeletik pasa eta esteka. Ur zegotra batzu ixuri ondoan, pintxeta batzuekin eletrika ezartzen zuen koskoletan. Lurrak iduri zuen osina eta gizona ihalozka ari zen zerri bat lohian bezela. Gero joka hasten zitzaion, muturrean edo non nahi. Muturrekoak, ostikoak, futbalariek balona joiten duten bezela. Ondotik zigarreta pitz eta barrabiletan hil. Berriz pitz eta berriz hil, geldi geldia ari zen. Ez dut uste izigarriagokorik asma diteken. Gider hura han baitzen, hartarik har eta hantxetan hara mustupila igor. Beste aitzur gider bat har eta jo... Nahi zuenak lagun zezakeen.
-Ez jo buruan, hilen duzue. Non nahi bainan ez buruan.

Gillo Pontecorvoren Aljereko bataila filmarekin akordatuko zinen agian goiko lerrook irakurrita.

Maitasun platonikoa

2008-05-27T10:06:00.024+02:00

Maitasunaz esan direnak eta esan ez direnak...

BAT

Euskadi Irratian Bernardo Atxagak maitasun platonikoaz eskainitako irratsaioa duzu hemen (moldatua: 18 min.). Gero saio horretan aipatzen diren bi poesiaren letrak dituzu, lehena zubereraz, bigarrena gipuzkeraz.

INTXAUSPEKO ALABA DENDARIA
Anonimoa, XVIII-XIX. mendeak

Intxauspeko alaba dendaria
Goizetan goiz jostera joailia,
Nigarretan pasatzen du bidia,
Aprendiza kontsolatzailia.

Mertxikaren lorearen ederra!
Barnean du hezurra gogorra.
Maitatu dut izanen ez dudara,
Hark baiteraut bihotzean pena.

Maitatu duzu izanen ez duzuna,
Harek baiterautzu bihotzean pena.
Maita zazu izan dezakezuna,
Eta kita ezin dukezuna.

Zu eta ni, bi-biak ginenean,
Akort ginen hitz baten barnean,
Eta orai denbora joan denean,
Faltsu zira zure erranean.

Zeruan den izarrik ederrena,
Jiten balitz ene argitzera,
Joan nindaite maitearen ikustera,
Ene penen hari erraitera.

AI AU DOLOREA!
Serafin Baroja

Iñoiz txikitan egiñ ote det
Amen besuan ametsik?
Munduban nabill, aunditu ezkero,
Arpegi baten atzetik,
Alferrik beti! Ez det billatzen
Pentsamentuan besterik.

Larogei urte baditut eta
Ez dit galtzen memoriak:
Begiratzen nau, far egiten dit:
Zeruak ditu begiak!
Iñolaz ángo aingeruen bat
Ikusten dute neriak.

Jesús nerea! Nere imajiña
Gaur ikusi det kalian:
Nere bordoian goiberatua
Banetorren ni pakian,
Oju triste bat bota det eta
Kordia juan zait golpian.

Larogei urte: berak amasei,
Orren berandu billatu!
Kanposantura ni nuanian
Ura munduban argitu:
Eta penarik aundiena det
Ez ditala begiratu!

Anje Duhaldek abesten du ezinezko maitasun baten gaineko kantua. Beherago arkituko duzu Daniel Landarten letra, lapurteraz.

BESTE BATEKILAN
Daniel Landart

Amodio ezti eta garbi batez,
ene bihotza da zinez berotia,
bainan zorigaitzez, ari naiz nigarrez,
zu ez zirelakotz izanen enia,
zu ez zirekakotz izanen enia.

Laborari sema ta euskaldun ere,
zu zintudan maite, bainan joan zare;
frantses batekikan, eni erran gabe,
ta geroztik beti bihotza dut triste,
ta geroztik beti bihotza dut triste.

Eni erran zautan maite ninduela,
nik ere sinestsi enetako zela;
bainan airatu da, bertze batekilan,
ata ni bakarrik gelditu herrian.

Ata ta amak xaharrak, supazter xokuan,
akituak dira ta otoitzez ari;
gure etxaldea errekaratuan
beharko ginuke bizirik atxiki.

Bainan joan zira frantses batekilan
hiri ederrean egonen zirezte;
ni kanpaina zulan, ta kabalekilan,
biziko naiz ilun, uzkur ta herabe,
biziko naiz ilun, uzkur ta herabe.

Ez dakit zer egin ta nola kontsola,
arrunt hoztua dut barneko odola;
ez bainuen uste joanen zinela,
ni bakarrik utziz arrotz bat bezala,
ni bakarrik utziz arrotz bat bezala.

Ez dakit zer egin ta nola kontsola,
arrunt hoztua dut barneko odola;
ez bainuen uste joanen zinela,
ni bakarrik utziz arrotz bat bezala,
ni bakarrik utziz arrotz bat bezala.

Izen sintagma

2008-05-26T10:13:00.019+02:00

Osamu Tezuka deitzen da eta Manga komikien aita pontekotzat daukate.

Berak sortutako film laburra ikus dezakezu behean. Jumping du izena filmeak, eta saltokako bidaia harrigarri bat kontatzen du bidaiariaren ikuspegitik.

Baina ez dizut dena kontatuko. Play-ri sakatu eta goza ezazu. Gero gerokoak.

Osamu Tezuka - Jumping
Uploaded by nico-wong

ARIKETA:
Aukeratu zure ustez filmean ageri diren sei jauzirik ikusgarrienak eta konta ezazu NONDIK NORA egiten duen jauzi protagonistak, ahal den eta modu deskriptiboenean. Adibidez:

Hiri erdiko orube zikin batetik, parke berde bateko zuhaitz arteko soilgune batera.

Horretarako egokia izan daiteke zenbait hitz gako erabiltzea, hala nola...

erdi, barru, inguru, aurre, atze, oste, hondo, gain, azpi, ertz, kantoi, bazter, mutur, bestalde, haraindi, kanpo

P.S.: Bide batez, japoniera ikastaro txiki bat.

Itsasoa

2008-05-24T16:59:00.023+02:00

Arrantzaleen bizimoduaz zer pentsatua emango digun ibilbide gidatua...

BAT

Etxahun Irurik egina da nik inoiz entzun dudan lo kantarik hunkigarriena. Hemen duzu Maddi eta Xelin Oihenart ama-alabek abestua, Xiberotarsak kantuz diskotik hartua.

Lo hadi aingürüa

Lo hadi aingürüa amaren altzoan
Hire herri ejerra botz ezpain xokoan
Axolbean gütük bena ni trixtüra gogoan
Haro gaitza dük kanpoan ta aita itxasoan.

Beha zak haize beltza mehatxükaz ari
Zer gaü aldi lüzea, zoinen etsigarri
Harritürik ikara niz lotü kürütxeari
Otoitzez jinkoari egin dezan argi.

Lo hadi lo maitea, ez egin nigarrik
Zeren nihaur aski nük haben dolügarri
Egin zelüko aingürüer herri batez batzarri
Pentsa dezen aitari jin dakigün sarri.

Mendebaldekoentzako hiztegia

aingürüer: aingeruei
axolbean: babesean
beha: begira
dolügarri: errukigarri
haro: giro
herri: irri
jin: etorri
pentsa dezen aitari: aitarekin pentsa dezaten
sarri: laster
zelü: zeru
zoin: zein

BI

Milagros lekeitiarra deiteko aritu zen gaztetan. Hemen duzu beronen lekukotza Eukadi Irratiko elkarrizketa batean, 50eko hamarkadako erretratu nostalgikoa.

Lehortarrentzako hiztegia

ateta: ataria
atoian: herrestan eramateko beste itsasontzi batean lotuta
aztandel (atzandel): atzamarrentzako babesgarriak
bodega: biltegia, itsasoko tresnak gordetzeko lekua
deiteko: itsasontzi bateko arrantzaleei itsasoratzeko deia egiten ziena
enkarnatu: karnada amuan jarri
kabana: kontserbak egiteko fabrika
kala: arrantzako lekua
kankarru: metalezko ontzia
karnada: amuan jartzen den arrain jakia
kintal: 50 kilo
korda: amu zerrenda batez osatutako haria
kuartillo: litro erdi
marea: arrantzaleen soldata
mazi: arrainak erakartzeko jakia
moila: kaia
mutil txiki: txo
partila: banaketa
partzonero: bazkidea
seinero: itsasoaren egoerari erreparatzen ziona goizean goiz ateratzeko
treotzara: (tretza: palangre)
zarrastada: zarata

HIRU

Josu Iraetak, egin duten dokumental baten harira, 60ko hamarkadan Trintxerpera heldu ziren arrantzale galiziarren bizimodua kontatzen du Euskadi Irratian.

LAU

Prentsako albistea
2004ko ekainaren 4an

Bart gauean Sisarga irlen inguruan (Costa da Morte, Galizia) hondoraturiko 'Bahia' arrainontziko bost marinelen hilotzak identifikatu dituzte jada, beste bost arrantzaleen gorpuak desagerturik darraite. Galiziako itsas sorospen zerbitzuak azaldu duenez atzo arratsaldeko zortzietan jaso zuten hondoraketaren berri. 'Bahia' euskal kostaldera antxoa bila joan ostean Redondelara (Pontevedra, Galizia) bueltan zihoala hondoratu zen.

Kirmen Uribe
Gara, 2004ko ekainaren 6an
Bahia

Udaberriarekin marinelez betetzen da herria. Lehendik etorritakoei bokarta arrantzatzera etorritakoak gehitzen zaizkie. Galizian baino Euskal Herrian diru gehiago egiten du arrainak kofradietako enkanteetan. Horregatik porturatzen dira hemen Galizia eta Santander aldeko ontziak. Txalupetan egiten dute bizimodu dena. Bertan egiten dute beharra, bertan jan, lo ere bertan. Asteburuetan ateratzen dira kalera, atseden hartzera, aldran edo bakarrik. Zaharrenek urteroko ezagunekin egiten dute topo, elkarrekin burutzen dute erronda.

Xulio haietarikoa da. Urtero etortzen da Ondarroara. Ez da nolanahiko gizona. Ematen ez badu ere irakurria da oso. Eta berak dioenez, komunista. Hala esaten du gauetan behinik behin edalontziekin topa egitean. Komunismoaren izenean egiten du berak azkena. «Nik ez dut komunismoa Errusiako lautada hotzekin lotzen» esan izan digu. «Nik neure erara ulertzen dut hitz hori. Komunismoak zerikusi gehiago du niretzat hondartzan mariskoa batzen duten emakume lodiekin soldadu uniformatuekin baino». Liburuez ere egin izan dugu berba. Cunqueiro izan genuen gau batez mintzagai. Cunqueiroren alegiazko pertsona horiei buruz, sinetsi ezin direnak, benetakoak.

Pasaia aldean antxoatan ibili eta gero Galiziara zihoazen Bahia itsasontziko gizonak. Herriko bandan zihoazen, pozik, egun askotan etxetik kanpo egon eta gero. Baina gaizto jokatu du haiekin oraingoan itsasoak. Itsaoak bizitza baitakar baina baita ere heriotza. Eta oraingoan ordaina eskatu die itsasoak ontzian zihoazen hamar gizonei.

Haur denboretan ezagutu genuen marinel bat hartu dut gomutan gero. Gizon tatarra zen hura. Benetan tatarra. Bazuen berezitasun bat. Ez zuen berba egiten. Gutariko inork ez zion behin ere berbarik aditu. Sispasa egiten zuen, besterik ez. Szzz, szzz. Berbarik ez. Szzz, szzz, zigarro bat nahi dut. Szzz, szzz, surik baduzu? Szzz szzz bakarrik nago. Gu baino mutil koskorragoek mamarru esaten zioten eulien hegoen hotsa zirudielako haren sisipasak. Eta trufa egiten zioten gizon koitaduari. Barre egiten genuen gaztetxoak ginenok, barre baina ez konbentzimendu osoz, barre gu baino nagusioago zirenek halaxe egiten zutela. Ni neu beldurtu egiten nintzen gizonarekin. Ez gaiztotzen zelako. Ez ernegatzen zelako. Beldurra sartzen zigun erraietaraino bere bakardadeak, itsaso beteko bakardade hark. Urte batean ez zen agertu. Ez dugu haren berririk izan geroztik. Hau eta bestea entzuten da beragatik baina ezer ziurrik ez. Gaur arte. -

Koloreak

2008-05-24T01:33:00.020+02:00

BAT

Patziku Perurena Koloreak euskal usarioan liburuaren egilea da. Konparazio bidez koloreak nola adierazten diren azalduko du, besteak beste, hurrengo audio-pasarte honetan.

Izengoitiak jartzeko ere askotan erabilia izan da kolorea, bai gizasemetan, bai emakumetan ere, nahiz eta gaur egun nahikoa galdua dugun altxor preziatu hori: Erramun Beltza, Maritxu Beltxa, Beltza, Joakina Nabarra, Madalen Gorri, Juan Zuria, Mari Urdina...

- Horrela, bada, Beltz goitizeneko jendea, larru iluna izateaz gainera, izaeraz serioa eta goibela izan ohi da maiz.

- Izengoitiz Gorria dena, berriz, ile edo larru gorria izateaz gainera, bihurri eta deabru samarra. Eta gure usadioan begigorri izateak mozkor izatea adierazten du sarri (Olentzero begigorri, non harrapatuko dek arrain hori...).

- Zuri edo Txuri izengoitiko jendea larruz eta izaeraz zuri-zuriak omen dira. Egun, ordea, zakurrei bakarrik deitzen diegu "txuri". Horra gure zurikeria noraino heldu den. Beltza da gero hau, beltza! Eta, bestalde, jende begizuria jende faltsoa edota tranposoa izan ohi da.

Entzungai interesgarria GORRIAri buruz Harkaitz Canoren eskutik:

HIRU

Beste artikulu interesgarri batzuk koloreei buruz:

Ume mutur-ihar bat

2008-05-21T09:31:00.030+02:00

Pedro Mari Otaño zenbait bertso sorta ederren egile da, eta deskripzio zorrotzak egiten ditu aldika. Hona hemen bi adibide eredugarri pertsona edo animalien deskripzioa nola egin daitekeen erakusten digutenak. Justo Mokoroaren hiztegitik ere hartu ditugu esapide batzuk...

Limosnatxo bat
"Mutil koxkor bat itsu-aurreko zuela aldamenean,
gizon burusoil bizar-zuri bat bi makuluren gainean
kale eskinan ikusi nuen inora ezin joanean,
ta bera nor zan jakin nahiean inguratu nintzanean...
Limosnatxo bat eskatu zidan Jainkoaren izenean."

Txepetxa
"Euskal lurreko txorietan dan txikitxoena da bera,
gaztain kolore bakarrekoa, nahi bada ez da ederra;
begi argiak, buru xanpala, moko ttenttea aurrera,
gorputza motxa, hanka laburrak, xaltokako ibilera,
xalapartako hegalaria eta kantari ergela."

Deskripzioa zorrozteko alde batetik ikuslearen ikuspuntuan jar daiteke agerian: Ez da gauza bera, jakina, pertsona bat LODIA dela esan, GIZON-BOLA edo SAGARDO UPELA dela esan. Azkenak modu enfatikoan eginda daude: joko metaforikoen bidez tartean umorea, garraztasuna, iraina... sartu dugu. Edonola ere adierazkorrago izango dira hauek lehenengoa baino.

Izen sintagmaren egituren ezagutzak eta esapideek ere ematen digute deskripzioa zorrozteko bidea. Beheko ariketan Justo Mokoroaren hiztegitik hartutako zenbait esapide aurkituko dituzu 30 esalditan. Hiru sail hauen araberako esapideak daude.

Adinari buruzko informazioa emateko.
Itxura fisikoa deskribatzeko: a) ona (=lodia, handia, guria...); b) txarra (=zurbila, argala...).
Jan-edanari buruzko informazioa emateko: a) sobera; b) eskas.

Egin ezazu esaldiok irakurri ahala berauen sailkapen bat.

Egin ezazu zuk zeuk orain, goiko esapideak edo zeuk ekarritako beste batzuk erabilita, beheko argazkietan ageri diren bikoteen deskribapena esaldi pare banatan. Batez ere adina eta itxura fisikoa har ezazu konuan.

Estiloak gora eta behera

2008-05-16T20:09:00.010+02:00

Gorka Azkarate irakasleak idatzita utzi zuen IVAPeko aldizkarian estiloan huts egindako idazlanei buruzko hausnarketa eta sailkapen pertsonala. Hona ekarri dugu artikulu hura.

Arazi iruditan

2008-05-15T11:43:00.013+02:00

Beheko pantailetan aurrera eginez, pertsonen arteko ezberdintasun sozialak, botere-harremanak eta, azken batean, ARAZI gordeta duten egintzak aurkituko dituzu Quinoren komikietan. Konta ezazu irudietan zer gertatzen den; horretarako, une batean edo bestean -arazi (inoiz eragin ere bai) erabili beharko duzu.

Aditz zerrenda hau duzu lagungarri:

alfonbra astindu
arraun egin
barre egin
beren bekatuak kontatu
botika edan
eraztuna erosi
gela txukundu
idazten duena isilean gorde
ikuskizuna ordaindu
isildu
itsasora salto egin
jarlekutik altxatu
kimu berriak ebaki
makurtu
musika tresna ozenago jo
negar egin
oinetakoak ekarri
zer egingo lukeen pentsatu
zigarroa itzali.

ARAZI iruditan

Arrapiztiaren haidürü

2008-05-11T00:42:00.012+02:00

Anjel Lertxundik Berrian duen zutabean (2009-10-08) honako artikulua argitaratu zuen.

Justizia poetikoa

Poe alkoholiko setatsua zen idazle aparta izateaz gainera. Baina haren hurbilekoenek ez zuten, antza, harengandik urrutiratu arteko onik: idazlearen alkoholikotasuna gainerako kontu guztien gainetik zegoen antza. Hil zenean, hamar lagun joan omen ziren haren hiletara, senideek, lotsaz, ez baitzuten haren heriotzaren berri eman nahi izan.

Atzo ehun eta berrogeita hamar urte idazlea hil zela: oroitzapenezko hileta baten ordez, bi egin dizkiote Baltimoren, jendetsuak biak, eta hiletetako bat telebistaz ere eman omen dute. Milaka lagunek jarraitu ahal izan dute, bada, beren idazle kutunaren ondra eta alabantza diferitua.

Baina betikoa: ospakizun horien guztien justiziak baino poetikotasun askoz ere gehiago du egunero hurbiltzen zaizkion irakurle anonimoen etengabekotasunak. Horregatik, amontillado kopa bat aldean harturik, urtero bezala Amontillado upela irakurri nuen Miranderen bertsioan...

Hari horri tiraka hartuko dugu beste hizpide hau:EPITAFIOAK

"Heben da arrapiztiaren haidürü". Berpizteko zain, beraz. Hala irakurriko duzu Zuberoako hilarrietan.
Epitafioen generoak, jakina, gizakiarena bezain historia luzea du, eta tarteka perla bitxiak utzi ditu. Lertxundi berak kontatzen digu beste artikulu honetan.

Epitafioak

Beste zaletasun batzuen artean, epitafioak biltzea dut gustuko. Jende xehearenak, idazle eta artistenak, pertsonaia historikoenak… Batzuek bizitza oso bat laburbiltzen dute, hara nola Unamunoren paradoxak: 'Gauza bakarra eskatzen diot Jainkoari: erruki dadila ateo honen arimaz'. Oso ohikoa da ironia: 'Barkatu hautsa' (Dorothy Parker). Jimi Hendrix-enak, poetikoa izateaz gainera, famari buruz dihardu: 'Doble distiratzen duen argiak erdia irauten du'.

Mundu guztiak aipatzen dituen epitafio batzuk ez dira existitzen: Groucho Marxen hilobian haren jaiotza eta heriotzako urteak ageri dira izar judu batekin, eta ez hainbeste aldiz errepikatu den epitafio umoretsua: 'Barkatuko didazue, andereok, ez jaikitzea'.

Gogorra izanagatik ere, Rabelais-enarekin geratzen naiz ni, ondo laburbiltzen baitu heriotzak dakarkiguna: 'Jaitsi dadila zapia: bukatu da fartsa'.

Txaloak entzun bitez (edo ez).

Epitafioen antologiatxo bat:

'Aspertzen hasita nago' (F. Croisset).

'Nire senarrari, ezkondu eta urtebetera hil baitzen, esker onez' (Anonimoa)

'Laga diot zergak ordaintzeari' (Madrileko Almudena kanposantuan).

'Hemen datza izaki bat edertasunaren jabe izan zena, baina banitaterik gabe; indartsua izan zena, baina oldarkotasunik gabe; ausarta izan zena, baina ez krudela; gizaki baten bertute guztiak izan zituena, baina gizakiaren bizio bakar bat ere ez' (Lord Byronek Bostwan izeneko bere txakurrari jarritakoa)

'Hemen datza Jane Smith, Thomas Smith marmolistaren emaztea. Monumentu hau bere senarrak eraiki zuen emaztearen ondran eta eredu gisa. Hirurehun dolar balio du'. (Thomas Smith)

'Hemen datza Molière, aktoreen erregea. Une honetan hildakoarena egiten ari da eta, egia esate aldera, oso ondo egiten du' (Molièrek bere buruari jarria).

'Ni ez nintzen besteak baino gehiago. Besteak ziren ni baino gutxiago' (Orson Welles)

'Piztuko naiz hitz polit bat edo ideia on bat bururatu bezain laster' (Voltaire)

'Ez banaiz gehiago bizi izan, astirik izan ez dudalako izan da' (Sade markesa)

'Lagunek txalo jo bezate. Komedia bukatu da' (Beethoven)

'Asko dibertitu naiz eta minutu guztiak gozatu ditut' (Errol Flynn)

'Birao egin diet Jaungoikoari eta humanitateari, nire lanak ez baitu behar zuen kalitatea izan' (Leonardo da Vinci)

'Jainkoak barkatuko dit, bere ohiko lan egiteko estiloan' (Heine)

'Ezin nau loak hartu' (James M. Barrie)

'Zaharra zela hil zen, dena azkenerako uzten baitzuen' (Anonimoa)

'Laster ahaztuko nauzue' (Anonimoa)

'Hemen datza kardinale famatu bat: gehiago egin du gaizki ongi baino; ongi egin duena gaizki dago; gaizki egin duena, ondo dago' (Richelieu-ri jarri behar omen zitzaiona, haren arerioen ustetan)

'Ibiltari, ez negar egin nigatik. Bizirik banengo, hilda nengoke' (Robespierre)

Eta zerrendatzoarekin bukatzeko, Giulio Andreotti politikariak epitafioei buruz esaten zuena:

'Zer nahiko nukeen nire epitafiorako? Jaiotzaren data, heriotzaren data. Puntu. Epitafioetako hitz guztiak berdinak dirak. Haiek leitzerakoan, galdetzen diozu zeure buruari: barkatu, baina denak onak bazarete, non daude gaiztoak?

Goiko zerrendari eransteko ale bakar bat: hilarri anonimo batean hola zioen: Ricardorena ez zure beste seme guztien oroigarria (hark ez baitzuen sosik jarri).

Askotan, ordea, epitafioan hildakoaren berri ematen da, haren izaera nabarmentzen da.

Ismael Manterola Ispizuak BERRIAko zutabean Aretino izeneko idazle italiarraren berri ematen digu. Hola kontatzen du.

Pietro Aretino idazle florentziarrak Venezian topatu zuen artearentzat plazer giro aproposa.

Garaiko idazlerik ospetsuena zenez, gizartean arrakasta izateko Aretinoren babesa bilatzen zuten pintore, arkitekto, eskultore, poeta, politiko eta elizako goi karguek. Itxuraz, propaganda egiteko gaitasun izugarria zuen, eta horregatik artista bati bezeroak kentzeko edo gehitzeko ezinbesteko bihurtu zen. Aita santuak ere idazlearen harreman ona bilatzen ahalegindu ziren Aretinoren kritika zorrotzetik ihes egiteko. Bere hilobian jarri zuen esaldiak ondo erakusten digu nolakoa izan zitekeen Aretinoren idazlanen eragina: «Goian bego Pietro Aretino, toskaniar poeta; Jainkoaz ez beste denez gaizki hitz egin zuen, Jainkoa ezagutzen ez zuela jartzen baitzuen aitzakia moduan».

Egin ezazu zuk zeuk gauza bera: Asma ezazu epitafio umoretsu bat; bertan hildakoaren izaera, jokabidea agerian utzi, baina esan ezazu jokabide horretatik nor salbuetsi zuen. Jarraitu goiko ereduak duen egitura bera:

Goian bego _____, _____; _____ ez beste _____ guzti- _____, ____ bait- ____.

Umeen loditasuna ehunekoetan

2008-05-09T09:37:00.018+02:00

Albistegian ageri diren zenbakiak, kopuruak, magnitudeak... Adi horiei, albistea bera osatu beharko duzu eta. Ikusi bideoa eta erantzun honako galdera honi.

Zer datu eman ditu albisteak kopuru hauekin lotuta?

%21	_________________
%17	_________________
%59	_________________
%97	_________________
2/3	_________________

Goiko galderaren erantzuna kontuan hartuta, bete itzazu hutsunean falta diren datuak.

Haurren egoera munduan

2008-05-08T13:42:00.015+02:00

Ikusi telebistako albiste laburra eta, gero, saiatu beheko ariketa egiten. Deklinazio marka egokiak jarri beharko dituzu batzuetan, zenbait idaztarau ezagutu beharko duzu besteetan...

Usteak ustel?

2008-04-23T11:32:00.017+02:00

Behin hanka sartu eta gero erraza da esaten zer egin duzun gaizki, zerk eraman zaituen egoera horretara eta, agian, nola ekidin zenezakeen hankasartzea.

Gizartean bizi dugun neurosia azaltzeko, Juan Izuzkizak Paranoiaren hozberoa (Pamiela, 2008) liburuan kontatzen du honako gaizkiulertua, "dramatiko" samarra bera.

Coloradora heltzen gara gauean. Bertako herri txiki batean gaude eta segituan konturatzen gara etxe bat polizia erraldoiz inguratuta dagoela. Handik gutxira pertsona bat estalita ateratzen dute, batek daki noara eramateko, sirena hotsen artean.
Dirudienez atxilotu dutena Raoul Wuttwrich suitzar-iparamerikarra izan da. Raoulek hamar urte ditu eta salaketa bat jarri diote sexu-abusuengatik. Auzoko emakume batek ikusi omen du Raoul parkean bere arreba txikiarekin gauza bitxiak egiten. Amonaren bertsioa beste bat da. Amona bi ilobekin zabuetara joan da eta, neska txikia txizagura zuenez, amonak Raouli eskatu dio arrebari laguntzeko bazter batean txiza egiten, kuleroak jaitsiz. Epaiketa pasatu eta gero, familia osoak Suitzara bueltatzea erabaki du, hori bai, Raolek bere 11. urtebetetzea atxilotuta ospatu du.

Honako bost bideootan fikziozko beste gaizkiulertu batzuk azaltzen dira. Bere burua zuritu beharra izango dute hor ageri diren batzuek ikusitakoak ikusita.

1

2

3

4

5

ATAZA: Egoera desatsegin horietan sartu direnek eurek ba al dute errurik? Eman dezagun baietz: pentsa ezazu zer egin duten gaizki. Badu horrek zerikusirik beraien izaerarekin? Holako esaldiak osatu, lehenaldiko hipotesiak eginez.

1. bideoa: Hain tripontzia izan ez balitz, ez zuen bilduko lurretik txokolatezko gozokia eta txakurrarentzat utziko zuen. Hartara, inork ez zuen pentsatuko txakur gorotza jaten ari zela.

Eragiten dit

2008-04-17T00:00:00.019+02:00

Gure gorputza sarritan asaldatzen da kanpoan ikusi edo entzuten denarekin. Kanpoko eragile horiek gugan duten efektua esplikatzeko ondoren ikusiko ditugun hizkuntz formak erabil daitezke...

Irakurri hurrengo artista hauek zer sentitzen duten kreazio lanaren edo giza esperientziaren aurrean eta nola adierazten duten sentipen hori.

Ander Hormazuri: "Pintatze hutsak askatasuna ematen dit, ihesbide bat da niretzat margotzea."
Kepa Junkera: "Gainera, gure disko xume honetatik Leon Bilbao, Fasio eta Maurizia omendu ahal izateak nola eragingo dit ba dezepziorik? Hauen musika entzute hutsak emozioa eragiten dit."
Jasone Osoro: "Pasa den zapatuan Hitchkok-en Txoriak pelikula ikusi nuen telebistan. Gustura eseri nintzen sofan, zine saio aparteko batekin gozatzeko asmoz. Tippik senti zezakeenaren antzeko panikoa sumatzen hasi nintzen ni ere. Pentsatze hutsak zirrara eragiten zidan zainetan eta amesgaizto batean bezala, gure inguruan bizi diren milaka, milioika mamorro, hegazti eta animalia gizakion aurka altxatuko diren etorkizun hipotetikoa irudikatzen nuen."
Arantxa Iturbe: "Ahaztuta zeneukan zineman azkeneko ilaran eseri, eta eskutik helduta egote hutsak, parekoari begietatik miresmena dariola ikusteak, edo “egunen batean ez nauzu maiteko” esanez gero malkoak isurtzen dituela konturatzeak eragiten duen poza."
Xabier Montoia: "Ikustekoa zen benetan gorputz nahaste hura. Hango zalaparta, andrazkoen txilioak, gizonezkoen madarikazioak, gure sarjentu gizajoaren aurpegi bat-batean zurbildua. Haren gogoratze hutsak barregura eragiten dit oraindik ere."
Juan Luis Zabala: "Batzuetan pentsatzen dut maila handiko idazle aitortu, ezagun eta miretsia izatera iristeko bidean naramala nire literatur ibilbideak. Hala ere, zorabiatzeraino urduritzen eta izutzeraino larritzen nau hori benetan gerta daitekeela pentsatzen haste hutsak."

Esan honako bi albiste hauek zer sentipen eragiten dizuten:

tristura, ezinegona, nekea, negargura... eragiten dit
sua, antojua, ernegua, amorrua, botalarria... ematen dit
hotz, lur jota ... uzten nau
sutan, triste, alai, harro... jartzen nau

Eta arrazoitu sentipen hori. Osatu, adibidez, era honetako esaldi bana:

Holako abistea entzute hutsak ...... ematen dit, izan ere ......

A: Ezkontzera behartua.

B: Nagel eta Zornotza.

Gazte jendea ispiluan

2008-04-16T23:32:00.009+02:00

Telebistako albistegi honek gaur egungo gazteen izaera eta portaerak esplikatzen ditu...

Entzun zein den gazte jendearen izaera eta pentsamoldea albiste labur honetan, eta erantzun galdera hauek:

Zertarako ez dute gaitasunik?
Garatzen al dute indar emozionala?
Sinesten al dute sexuen arteko berdintasunean?
Zer uste dute indar fisikoa erabiltzeaz?
Zer iritzi dute bikote bizitzako lan banaketaz

Ispilu horretan begiratuta, egin zure buruaren deskribapen laburra. Aipatu diren gai horietan, adibidez, zein da zure izaera, zure pentsamoldea?

Zergatik? Hargatik.

2008-04-15T22:40:00.009+02:00

Gauzen zergatiak azaltzen saiatzen dira askotan albistegietan...

Bideo labur honetan Frantziako poliziak minihegazkinak erabiliko dituela kontatzen digute. Horretarako ba omen dituzte arrazoiak franko. Entzun eta osatu esaldi hau jaso duzun informazioarekin.

Minihegazkin honen ezaugarriak ezin egokiagoak dira ......, izan ere ......

ETBko albiste honetan Ruandan gertatutako Isidro Uzkudunen hilketaren arrazoiak argitzen saiatzen dira. Entzun eta ea aurkitzen duzun esaldia osatzeko era labur baina esanguratsu bat.

Isidro Uzkudunen hilketaren benetako arrazoia ...... izan zen, izan ere ......

Zeurekoia al zara?

2008-04-15T13:15:00.021+02:00

Bittor Hidalgok HABE aldizkarian (384. zb.) argitaratutako "Norberatasun koefizientea" neurtzeko testa duzu hemen...

Zenbateraino naiz ni nirekoi? Eta zu, zeurekoi? Eta ondoko hau, berekoi? Test honek lagun liezazuke aurkitzen, azaletik izango bada ere, test guztiekin gertatzen den moduan. Hau da Baron-Cohenek dakarkigun laugarren testa bere The Essential Difference (2003) (Funtsezko Ezberdintasuna [gizonezko eta emakumezkoen artean]) liburu irakurgarrian. Nahiz eta liburuan ez etorri izen honekin. Han askoz ere izen gaiztoagoa ematen zaio oraindik.
Izan ere, bat oso berekoia denean, esan edo pentsatu ohi da ere, biziki egoista dela. Latinez ego-k ni esan nahi duelako. Eta biziki egotista ere. Hau da, ni, ni, ni, bere buruaren partikularitateei baino begiratzen ez diena, inguruko beste guztiez
zeharo ahaztuz.

Irakurri ezazu arretaz segidako adierazpenetako bakoitza eta adierazi ezazu ondoren zenbateraino zatozen bat, edo aurka zaren, bakoitzarekin. Adi erantzunak eman ahala goian agertzen zaizun puntuazioari. Horixe eduki beharko duzu kontuan ondorioak ateratzeko.

Erakutsi puntuen araberako irakurketa ▼

Horiek guztiak egin eta gero, idatzi testu labur bat zer ez zaizun zeure izaeraz gustatzen azalduz.

Holako egiturak erabil ditzakezu:

Neurkoiegia naiz gauza onerako.
Aukeran aldatu egingo nuke lanean bakarka aritzeko dudan joera hori.
Kasu gehiago egin beharo nieke ingurukoei.

Manu Chao

2008-04-15T09:44:00.013+02:00

Amets Arzallusek ARGIA astekarian elkarrizketa interesgarria egin dio Manu Chaori, eta bertan abeslariaren pentsaera eta izaeraz jardun dute.

manu-chao-arrazismoa-unibertsala-da - Upload a doc

Geroago, berriz, IRRATIA.COM webgunean Amets Arzallusi galdetu diote elkarrizketa hartaz eta Manu Chaok esandakoez.

Djanfa, Amadou & Marian taldearen abestia Manu Chaoren ahotan.

Neuk arrazoi

2008-04-11T12:37:00.023+02:00

Eztabaida batean, argudio testu batean, arerioaren arrazoibideak eraitsi behar izaten dira. Horretarako modu bat hauxe da:
BAT: haren arrazoia onartu edo gauza jakintzat eman.
BI: arrazoi horien hutsaltasuna agerian utzi.

Honako hizkuntz egiturak, adibidez, egokiak izan daitezke horretarako:

Ez dizut ukatuko aberatsa dena (1), baina gizarajoak ez du ia adiskiderik (2).
Aberatsa dela? (1) Eta zer axola dio, bada, horrek adiskiderik ezean (2).
Aberatsa izan bada (1); nik, ordea, ez nioke horri garrantzirik emango (2).
Dirua irabazi irabazi du (1); haatik, nekez izango da zoriontsu adiskiderik gabe (2).

Egitura horiek erabili gabe ere, hurrengo artikuluan Amagoia Ibanek BERRIAko zutabean zalantzan jartzen ditu saltoki handiek omen dituzten onurak.

Oligopolioa amets

Iruñeko Alde Zaharrean azken urteotan itxi diren denda txiki mordoaz aritu ziren irratian. Formula garbia da, denda txikien jabeek nabarmendu zutenez: zenbat eta saltoki handi gehiago inguruetan, orduan eta denda txiki gutxiagorentzako tokia dago. Iruñean gertatutakoa, ordea, gehienok ezagutu dugu herrian. Baita kontsumo eta astialdi ereduen aldaketa ere. Halakorik gerta zitekeela esan izan dutenei, antzeko erantzuna eman zaie beti: saltoki handietan eskaintza zabalagoa eta prezio hobeak aurkituko ditu kontsumitzaileak; eta lanpostuak sortzen dituzte, gainera. Inork ez zituen kontuan dendari txikien lanpostuak, jakina. Ezta munduko beste puntatik ekarritako produktu ezin merkeagoen prezioekin lehiatu ezinda geratu direnenak ere. Eta badator Lehiaren Defentsarako Euskal Auzitegia, eta saltoki handiok kontrolatzen dituzten enpresek elikagaien salneurria igoarazi dutela diosku. Oligopolio baten biktima garela, alegia, hiru enpresa handiren artean merkatuaren erdia baino dezente gehiago kontrolatzen dutelako. Horren aurka proposatu duen neurria: halako enpresa gehiagori ateak zabaltzea. Saltoki handiek prezio hobeak ekarriko dizkigutela zioen amets hartara itzultzea, alegia. Oligopolioa amets dutenekin esnatu izan ez bagina bezala.

Lanketa txiki bat egingo dugu honen inguruan.

Entzun Asisko Urmenetak herri txiki batean bizitzeaz zer esaten duen.

Entzungai honek jakinmina piztu badizu, Gaur8 atarian Amagoia Mujikak sinatzen duen artikulu batean luzeago aritu da Urmeneta berak egin duen aukeraz.

Zu, ordea, Iruñeko higiezinen agentzia baten arduraduna zara: etxebizitzak saldu nahi dituzu hirian; beraz, herri txikien abantailak hainbestekoak ez direla defendatuko duzu.

Asiskoren esperientzia entzun eta gero bete taula hau:

Zergatik hobetsi daiteke herri txikietako bizimodua?	Zer argudiorekin egin dakioke kontra aurrekoari?

Goiko ideia horiek bilduko dituen paragrafoa idatziko duzu, ahal denik eta berba gutxienekin.

Nongoa?

2008-04-10T15:40:00.013+02:00

Euskal talibanak email pribatu bat jaso du eta halaxe agindu digu... Jar iezadazue idazki hau euskara arautuan (bizkaieran edo batuan), eta esan iezadazue nongoa den Felix delako morroi hori.

seure gona baltz esiñ estuauakin ta paparrien bera biaje epel baten galtzeko gonbitie eitxen daben kamiseta motxekin... olantxik pasietan sa erritxik. otz seiñ bero. goxo goxo... sure jaixoterriko musikie entzun leike aldakak selan mobitzosusen erreparau eskero. ta esta gatxa erreparatzie, se mutiko ta gixonei begixek suluetatik urten guran ipintze akes sure albotik pasakeran. ta beste andra txatxalekin su ta sure kanpotar oitxurak kritikatzen disimulatzen badau be (geixenek inbidixie dotzuelako, danek es esatiarren...) Ameztiko Marikarmenek ariñ aldatukoban beran gixon surruterue sulako emakume bategaitxik. ta elixara olako janskerias sartzie proibidute daukesule esaotzun Aita Mielek pe, kastidade botuek madarikatzeko tentaldik es aukitzeko, edo sotanian aspiko berotasune kontrolatzeko, beitxu be esaitxu eitxen! ta bai, egixe da, eldu saienetik gure errixe len sana baño teatro aundixaue biurtu da. "herri txikixe, inpernu aundixe" esaten ei da. baña suk gurera seru satitxo bat ekarriosule ereistotzet. nirera bai beintzet...
baia kapritxora erabiltze nosu, ta pentsetot beste batzuk be aidien dabisusela. seure iserdixas buste nosu ta jun eitxen sa. mosus betetotzut gorputz beltzarana ta eskertzeko agur keñurik pes. ortxe geratzen nas kale txakur baten moduen, erdi negarres. ta ate otsa entzutoten bakotxien seu isengo ete saien pentzetan. desietan.
Maria, olvido, pero no perdono e...

Felix

Ideiak gotorlekuan

2008-04-09T15:19:00.049+02:00

Artikuluan agertuko dituzun ideiak edo edukiak bildu dituzunean, badaude oraindik zenbait baliabide diskurtsoan nabarmendu nahi dituzun edukiak zabaldu eta osatzeko. Hona hemen horietako batzuk.

1. Adibidea.
Norberaren jakintzatik edo eskarmentutik ateratako adibide zehatzak edo PASADIZOAK ekartzea oso baliagarria izaten da ideia bat ikusgarri egiteko edo tesi bat indartzeko.

Xabier Gantzarainen artikulu honetan:

Nik ere bai
Jakinekoa da teknologia ez dela sekula neutroa izan; pentsamoldearen moldea da. Adibide eskas bat jartzearren: oso bi gauza diferente dira muxu bat idaztea sms mezu baten bukaeran, eta muxu bat ematea berriketaren ostean. Ez dakit zuei; niri askoz gehiago ematen dizkidate telefono bidez. Errazagoa da. Ez dago bizarrik, ez usainik, ez zuldarrik masailean. Ez dago okerreko masailaren bila joateko edo betaurrekoekin talka egiteko beldurrik. Ez eta gaitzik kutsatzeko modurik ere.

2. Aipua.
Edukia sinesgarri egiteko zeregina dute. Autoritate argudio bezala erabiltzen dira. Batzuek dohain berezia dute euren komenientzira asmatutako aforismoak aipu bezala saltzeko.Atal honetan sartuko ditugu baita ATSOTITZAK, AFORISMOAK eta SENTENTZIAK ere.

Xabier Gantzarainek horrela hasi du bakardadeari buruzko artikulua:

Bakardadea
Lehengo igandean, asko estimatzen dudan idazle bati egindako elkarrizketan, garuneko pareta likatsuetan itsasten diren esaldi horietako bat aurkitu nuen: «Gaur egun, Internetekin eta sakelakoarekin, bakardadea simulakro bat da». Xaboi-ura bota nion, eta espartzua pasa, baina ezin, ezin kendu esaldia burutik.

3. Aurrekaria.
Datu biografikoak edo historikoak eman daitezke.

4. Definizioa.
Kontzeptuak azaltzeko erabiltzen da definizioa. Batzuetan idazleak dituen ezagutzak erakusteko ere erabiltzen da.

Infinitua artikulua honela hasten du Patxi Angulok:

Infinitua
Infinitua definitzea zaila da eta definizio guztiek izango dituzte aldeko eta kontrako argudioak. Hiztegi arrunt batera jotzen badugu, honela definitzen da: amaierarik ez duena eta izan ezin duena, mugagabea. Definizioa xehea da eta zentzuzkoa dirudi. Intuizioak ere hortik jotzen du, baina, orain, gure galdera hau da: ba al dago mugarik ez duen ezer? Mugarik gabeko ezer ez balego, ez genuke ezer definituko. Beraz, mugarik ez duen zerbait bilatu behar da.

5. Deskripzioa.
Azalpen testu baten oinarrizko baliabidea da, batez ere objektu edo fenomeno baten itxura, zati edo funtzioak azaldu behar direnean.

Mahai-teniseko eskuliburutik hartuta honako hau:

Parte-hartzaile guztiak mahaiaren alde batean jartzen dira eta monitorea bestean.
Jokalariak bata bestearen atzetik jartzen dira; aldiko batek ematen dio pilotari; monitoreak beti itzuli egiten du pilota.
Pilotari eman ondoren jokalari bakoitzak mahaiari buelta ematen dio korrika, erlojuaren orratzen norabidearen kontra, eta berriz ere iladan jartzen da.

6. Ezezka.
Zer den gauza bat edo zer gertatu den nabarmentzeko, hasi zer ez den, zer gertatu ez den kontatuz.

Diario de Noticiasen, Aiestaranen liburuaz.

Gogoetaren mundutik dator Ignazio Aiestaran iruindarra; batzuetan, ordea, pentsamendu egituratua ez da tresna egokiena sentimenduen borborra eta ideien anabasa adierazteko. Horregatik aukeratuko zuen, beharbada, poesiaren bidea filosofo gazteak. Aiestaranek ez du poesia lirikoa egiteko asmorik, hala ere, ez duzu aurkituko hemen txorien kantuaren laudoriorik, ezta amodiozko penen deitorerik ere; aitzitik, pentsamenduz eta ideiaz gainezka dagoen poesia egin du: deitu poesia soziala nahi baduzu, edo filosofikoa, edo politikoa.
(...)

Teknika hau muturrera eramanda entzun Raymomd Queneau-ren Estilo ariketa liburuaren pasartea Xabier Olarraren itzulpen ederrean.

7. Galdera.
Ideia bat jakinekoa dela nabarmentzeko, argumentu bat zalantzan jartzeko, probokatzeko... funtzio desberdinak har ditzake.

Xabier Gantzarainen beste artikulu honetan:

Nazionalismoa
Eta kanpoan dagoenean, zer botatzen du faltan euskal herritarrak? Sagardoa, txakolina, txuleta, zer? Arzaken arrautzak, Arbelaitzen garbantzuak, Adurizen patatak, zer? Sukaldea aspaldi bihurtu da nazionalismoaren ikur. Gaur, sukaldariak enbaxadore dabiltza. Euskal herritarrentzat euskal herritar, espainolentzat espainol, ikurrak dira, ezberdinagatik izanagatik, oso antzekoak diren bi nazionalismoren ikur. Asko bidaiatu beharra dago gastronazionalismoa sendatzen zaila dela ikusteko.
Hemen bezala ez da inon jaten. Janariaz ari gara, benaz? Zer ari gara esaten hemen bezala ez da inon jaten esaten dugunean? Onenak garela, ez dugula parerik munduan.

8. Hipotesia.
Demagun... Zer gertatuko litzateke... Beti dago aipatu nahi dugun horretaz hipotesiak sortzea (orainaldian: gauzak desberdin balira; lehenaldian: gauzak desberdin gertatu izan balira). Irakurlea eskertuko dizun ezusteko bidaia atenporal batera gonbidatzea bezalakoa da.

Patxi Trapero, bere blogean, garraio sistemaz

Zenbat behar degun benetan.
(...)
Ez naiz inundik ere erradikala. Garraio pribatua benetan gauza ederra da. Nahiago nuke kotxe bat izateko aukera balute pertsona edo familia guztiek…Baldin eta… Zentzuna erabiliko balitz. Baldin kotxea tramankulu kutsakor eta kaltegarri gisa ikusiko bagenu, eta ondorioz, neurriz erabiliko bagenu. Baldin kotxearen menpeko triste ez bagina. Baldin, gure estatus soziala erakusteko erabiliko ez bagenu. Baldin, Kalakan bertan batek esan zuen bezela, aldi berean garraio publiko guztiz "defizitarioa" balego, kalitatezkoa, toki guztietara egoki zabaldutakoa.

Hipotesi itxura eman dio Andoni Egañak langabetu baten egoera latza kontatzeko Euskadi Irratian.

9. Konparazioa.
Zerekin du antza gure eduki horrek? Zerekin ez? Konparatu daiteke garai edo leku desberdinetako egoerak, bizitzak, asmoak... Konparazio adierazgarri bat aurkitzea da gakoa.

Hurrengoan konparazioan antzekotasunak barik kontrakotasunak bilatzen dira. Andoni Egaña, Euskadi Irratian, etorkinez.

Etorkinak
(…)
Etorkinak eta eguzkia, eguzkia eta etorkinak. Konturatu al zarete erabat kontrakoak direla? Eguzkiak, urrutira begiratzean, beroa eta atsedena ematen du; hurbilera joango bagina, ordea, kiskali egingo gintuzke. Etorkinekin juxtu beste aldera gertatzen da. Pateretakoek ematen digute min begietara, urrutira teleberrietan azaltzen direlako. Baina bertatik bertara lurrean arrastaka jertseak saldu nahian dabilen boliviarra, edo lepotik zintzilik kaxa duela datorren beltza azaltzen zaizkigunean, adar-jotzeko balio digute; eta edozein izkinatan topa genezakeen ilehori letoniarrak beste zerbait jotzeko.

10. Sailkapena.
Elkarrekin zerikusia duten definizio segida ematen dugunean, adibidez, sailkapena egiten ari gara.

Andoni Egañak lanera itzuli beharraz idatzi du eta "itzultzaileek" erakusten duten jarreraren arabera sailkatzen ditu.

Itzulera
(...)
Eta itzultze hori aldarte desberdinez egiten dugu denok: zenbait txakur aurpegiz itzultzen gara, ezpainak sahatsa bezain amilduak, irribarre ganoragabean behazuna darigula. Beste zenbait natural-natural itzuli ohi da, aurretik ondo hausnartutako destinoari ihes egiten zein zaila den antzemanda. Azkenik, badira beste batzuk lanera pozik bueltatzen direnak, handik kanpo behar adina zorion eta kuttuntasun topatu ez dutelako segur aski.

Eta... zure txanda.
Idazten ari zaren balizko artikulu batean honako ideia azaldu nahi duzu paragrafo labur batean: Gaur egungo kutsadura mailarekin epe laburrean mundua heriotzara kondenatuko dugu. Saiatu paragrafo horren idazkera desberdin egiten ikusi ditugun baliabide horiek erabilita.

Galdu egin da Gurb

2008-04-07T10:43:00.011+02:00

Pentsatu duzue inoiz zer sentituko lukeen estralurtar batek Lur planetan? Zelan azalduko lituzke mundu ulertezin honetan topatuko lituzkeenak? Gaztelaniatik ekarritako bi sorkuntza-lan ekarri ditugu horren erakusgarri.

Lehena Mauro Entrialgoren tira bat da.

Bigarrena Eduardo Mendozaren Gurb-en berririk ez liburutik hartutako pasarte batzuk dira. Estralurtar bat, gizaki famatu baten itxurapean, Bartzelonan ari da bere kide galdu baten bila. Hiria hankaz gora dago eta kale artean estralurtar lurreratu berriak mehatxatzen duten arrisku ugariak saihestu beharko ditu. Gainera, hiri handietako biztanleen eguneroko aztura batzuen zentzugabekeria biziko du…

Ez dago unibertsoan giza gorputza baino zabarkeria handiagorik ez eta tramankulu gaizki eginagorik. Belarriak eurak bakarrik, burezurrera edozelan itsatsiak, nahikoa dira hura deskalifikatzeko.

Otzantasun handi baten jabe zirudien oinezko bat gelditu dut eta galdetu diot ea non aurki nezakeen pertsona galdu bat. Galdetu dit ea zenbat urte zeuzkan pertsona horrek. Sei mila bostehun eta hamahiru urte dituela erantzun diodanean, Corte Inglesen bila nezala iradoki dit.

Guk lurrean normaltzat ditugun gauza askoren berri ez izatetik datorkio estralurtarrari gauzak kontatzeko ikuspuntu barregarri eta surrealista samar hori.

Gauza bera egingo dugu guk beheko testu honekin:

Fraz Kafka
AHAZTU
Hamahiru ate, ELKAR.

Egunsentia zen. Kaleak garbi eta hutsik zeuden. Estaziorantz nindoan. Ene erlojua dorreko erloju handiarekin frogatzean konprenitu nuen nik uste baino beranduago zela eta arinago joan behar nintzela. Berandu nindoalarik, ene bideaz ere ez nintzen ziur sentitzen ez bainuen ziudadea ondo ezagutzen. Zorionez, polizia bat zegoen hurbil. Beragana joan eta arnas-estuka galdetu nion ea zein zen ene bidea. Barre egin eta esan zidan:
–Bidea ezagutu nahi duzu?
–Bai –esan nuen– nik ez baitut ezagutzen.
–Ahaztu, ahaztu ezazu –esan zuen, eta itzuli egin zen, bere bostean barre egin nahi duenaren gisan.

Ipuineko hitz batzuk belztu egin ditugu. Pentsa ezazu ipuin hori bera kontatu behar duzula, baina, estralurtarra izanik, ez dituzula belztutako hitzak ezagutzen: egunsentia, kalea, estazioa, erlojua, ziudadea, polizia, barrea. Horien ordez berba horientzat zuk asmatutako DEFINIZIOA erabili behar duzu. Gainerako testua berdin utzi behar duzu. Behean duzu ariketa hasita.

Hankabiko batzuek etxeratzeko eta beste batzuek begiak zabaldu eta loalditik esnatzeko baliatzen duten eguneko sasoia zen. ...............-ak garbi eta hutsik zeuden. ...............-rantz nindoan. ............... (ene) ...-a ............. (dorreko) ... handiarekin frogatzean konprenitu nuen nik uste baino beranduago zela eta arinago joan behar nintzela. Berandu nindoalarik, ene bideaz ere ez nintzen ziur sentitzen ez bainuen ..............-a ondo ezagutzen. Zorionez, ..............-a bat zegoen hurbil. Beragana joan eta arnas-estuka galdetu nion ea zein zen ene bidea. ............... egin eta esan zidan:
–Bidea ezagutu nahi duzu?
–Bai –esan nuen– nik ez baitut ezagutzen.
–Ahaztu, ahaztu ezazu –esan zuen, eta itzuli egin zen, bere bostean ............... egin nahi duenaren gisan.

Subjuntiboa

2008-04-02T23:58:00.014+02:00

Subjuntiboaren erabileraz azalpen txikia eta ariketa.

Adiera hauekin erabiltzen da subjuntiboa.

1. Helburua.
Mailua ekarri dizut mahaia konpontzeko.
Mailua ekarri dizut mahaia konpon dezazun.

2. Osagarria.
Nahi izan, espero izan… eta antzeko aditzekin.
Zu nirekin gelditzea nahi nuke.
Nirekin geldi zaitezen nahi nuke.

Agindu, eskatu… eta antzeko aditzekin.
Isilik egoteko baino ez du esan.
Isilik egon gaitezela baino ez du esan.

Saiatu, utzi… eta antzeko aditzekin.
Niri liburua ematen utzi behar diozu.
Liburua eman diezadan utzi behar diozu.

Bide zuzenetik abia zitezen saiatu ginen.

3. Agindu zuzena.
1. pertsona:
goazen –
joan gaitezen - ez gaitezen joan

3. pertsona:
datorrela – betor
etor dadila - ez dadila etor

4. Gainerako adieretan gutxi erabiltzen da, adibidez:
Baldintza
Egia esango balu...
Egia esan baleza...

Denbora
Herio heltzen denean...
Herio hel dadinean...

Modu eta denborari dagokionez hiru forma daude:
LEHENALDIA --- zezan
ORAINALDIA --- deza
ALEGIAZKOA --- leza (baldintzetan erabilia batez ere)

Saiatu beheko ariketa hau egiten.

Ahalera

2008-04-02T10:54:00.024+02:00

Ahaleraren erabileraz azalpen txikia eta ariketa.

Egin nezakeen...
Aditzaren ahalera honako testuinguruetan erabili ohi dugu:

1- Gauza gertagarriak
Lore-ontzia eror daiteke haizeak jotzen badu.
Oporretan nora joan gaitezkeen pentsatu behar dugu.

Lehenaldian, sarritan bete ez diren egintzez aritzeko.
Egin nezakeen lan hori, baina azkenean ez nuen egin.

2- Baimenak, eskaerak, proposamenak...
Joan naiteke hemendik? Joan zaitezke, bai.
Egiteko hoberik ez dugunez, zinemara joan gaitezke gauean.

3- Probabilitatea
Zu izan zaitezke lapurra. (baliteke zu izatea)

4- Aukera fisikoa
Leihotik Mugarra ikus daiteke. (ikusten da)

5- Ahalmen ebentuala (erronka)
Neuk ere egin nezake horrenbeste.

Modu eta denborari erreparatuz hiru era ditugu.
LEHENALDIA --- nezakeen
ORAINALDIA --- dezaket
ALEGIAZKOA --- nezake

Saiatu beheko ariketa hau egiten:

Hori egitea ere badaukat...
Arazo baten aurrean zein aterabide daukagun adierazteko egitura hau ere erabiltzen dugu.
Arazo handiak badauzkazu, irakasleari esatea daukazu. (Irakasleari esatea besterik ez duzu)
Jonekin hitzordua jartzeko, bageneukan telefonoz deitzea ere.

Egitura bera erabiltzen dugu ezintasuna adierazteko:
Ez dago eskolan erretzerik.
Ez duzu zubitik pasatzerik.

Kontuan izan aditzaren aspektua:
ORAIN: Ez daukagu joaterik. (Ez dugu joaterik)
LEHEN: Ez dugu joaterik izan.
GERO: Ez dugu joaterik izango.

Saiatu orain beste ariketa hau egiten.

Artikuluaren hasiera

2008-03-23T15:57:00.034+01:00

Artikulu baten hasieran, lehen paragrafoan irakurleari gaia aurkeztu behar diozu, edo, beste era batean esanda, irakurlea gaira ekarri behar duzu; baina, bestetik, derrigortuta zaude zeure pertsuasiorako dohainak erabiltzera eta irakurlea harrapatzera. “Erdu! erdu!” esan behar diozu, “sekretu bat kontatu behar dizut”, baina berak ez du amarruaz ohartu behar.

Hiru mugimenduko hasiera proposatzen dugu artikulua idazteko:

1. mugimendua: ABIATU.
Filmaren lehen planoa bezalakoa da. Urrunetik hastea komeni da, irakurleari bi hiru esaldi irakurrarazi behar dizkiozu artikuluaren muina zertan den konturatu dadin, jakinmina piztuko zaio horrela eginez gero. Behean lehen mugimendu horrek dituen aukerak aztertzen dira.

2. mugimendua: GAIRA ETORRI.
1. mugimenduaren derrigorrezko segida eta 1. eta 3. mugimenduen arteko zubia da. Idazlanaren gaia aipatu eta aurreko mugimenduan esan dituzunak justifikatuta geldituko dira.

3. mugimendua: TESIA AZALDU.
Ahal dela esaldi bakar batean azaldu zeintzuk diren idazkiaren nondik-norakoak, zein den defendatzen duzun tesia edo zein den azalduko duzun ideia nagusia. (Mugimendu hau ez da derrigorrezkoa: ez baduzu ipurdia goizegi bistaratu nahi, segi aurrera zure tesia azaldu gabe.)

Abiatzeak
Bost era ikusiko ditugu delako hasierako ABIATZE hori idazteko. Eta estilo kontuetan maisu diren 5 idazleren eskutik ikusiko ditugu adibide batzuk.

1. Zuzena
Lehen esaldiak probestuko dituzu testuinguruaz eman beharreko informazio zehatza emateko, ahal denik eta laburren. Irakurlea kontakizunaren barruan geldituko da (atera ezinik). Berez lehen mugimendurik gabeko hasiera da, intrigarako biderik ematen ez duena eta diskurtso serio eta lauetan gehien ikusten dena dena.

Marx anaien kamarotetik
Ane Muñoz, Madrilera egin duen bisitaz.

Madrilen atiko txiki polit batean bizi den lagunak gonbidatuta, urte askoz nire bizitokia izandako hirira itzuli naiz. Banuen gogoa, betiko lagunak ikusteaz gain, hiri erraldoietako giro ezberdinez gozatu, asfalto gris etengabea zapaldu, museoren batera joan eta film on batzuk ikusteko.
(osorik irakurri)

2. Egozentrikoa
Strip-tease txiki bat egitea bezala da. Norbere bizitza pribatuaz hitz egitea. Entzulea beti egon ohi baita inoren kontuen jakinminez.

Blade Runner
Luistxo Fernandez, Japoniara egin duen bidaiaz.

Zorte handia izan dut bizitzan orain arte, irabazi dudan dirua gastatu ahal izateko bidaietan eta ez bankuari ordaindu beharreko hipoteka batean. 41 urte ditut, eta ez naiz etxe baten jabe. Dibortziatzen banaiz, larri geratuko naiz, baina artean, ez naiz txarto bizi.
(osorik irakurri)

3. Kultua
Adituaren (zeurea kasu) sententzia bat, kolkotik ateratako aipu bat… eman behar duzu. Beste inork ez duen jakintza baten jabe baitzara, hala frogatuko duzu lehen lerrotik.

Itzulera
Andoni Egaña, lanera itzuli beharraz.

Gogorra da beti itzulera zein eta soldaduskatik edo kartzelatik etxerakoa ez den. Baina irailean itzuleraz hitz egitea, lanera bueltatzeaz hitz egitea da derrigorrez.
(…)

4. Autubatzailea
Kontakatiluen teknika da. Gai handiegia bada edo abstraktuegia bada, hasi zaitez Margaret Tatcherri ere bihotza hunkituko liokeen pasartea kontatuz (sekretu bat: inori ez dio axola benetakoa edo asmatua den)

Hezbollah
Sabrina Tavernise, Hezbollah erakundeaz.

Hezbbollah-k emaztearen zesarea ordaindu zion. Oliba olioa, azukrea eta intxaurrak ekarri zizkion lanpostu gabe gelditu zenean, eta sudur apurtuaren ebakuntzaren gastuak ere bere gain hartu zituen. Libano hegoaldeko xihita askok bezala, departamentu eraikuntza bateko zaintzan ari den Ahmed Awali 41 urteko aita eta senarrak Hezbollah-ren laguntza jaso izan du. Ez omen da erakundekoa. Ez omen ditu lagundu ziotenen izenak ezagutzen…
(…)

5. Metaforikoa
Poesia da pertsuasiorako erarik gorena. Horrela eginez gero, maisua zarela frogatuko duzu.

Omar dendaria
Harkaitz Cano, umeentzako ipuinaren hasieran.

Gure aitonak beti esten du masustak ezkutatu egiten direla sasi artean; eskuarekin sasiak pixka-pixka bat apartatu eta orduan bai, orduan topatzen direla masustarik mardul eta goxoenak, hostoen azpian ezkutatuta bezala. Gure herriarekin ere halaxe gertatzen da. Herri txikia da, pixka bat ezkutuan dagoena, baina errepide nagusia sasia bezala apartatuz gero, han aurkituko duzue. Masusta goxo bat bezalakoa da gure herria.
(…)

Orain zure txanda.
Artikulu bat idatzi behar duzu egunkarirako zure herrian, uda lehorra izaki, ur etenak izaten direlako egunero bost orduz, eta horren kexu. Lehen paragrafoa idatziko duzu (gehienez 60 hitz), bost bider, bakoitza goian aipatutako teknika bat erabiliz. Paragrafo horretan idatziaren gaia (ur etenak) zein den eta, nola edo hala, zure eziegona ere ageri beharko dira.

Aforismoak, sententziak, ateraldiak...

2008-03-22T11:10:00.024+01:00

Aforismoak, sententziak... baliabide egokiak izaten dira diskurtsoari bizitasun pixka bat emateko. Horiek sortzeko mekanika bat ere egon daitekeela ikusiko dugu.

Aipuen hiztegia (X. Hiriart, Hiria) liburutik ateratako aforismo batzuk entzungo dituzu hemen.

Irakur itzazu beste ateraldi xelebre samar hauek.

Groucho Marx:

Ez dut sekula aurpegi bat ahazten, baina zurekin gustura egingo dut salbuespena.

Edaten dut aurrean ditudanak interesgarri bihurtzeko.

Ezkontza da dibortzioen arrazoi nagusia.

Nori sinestuko diozu lehenago, neuri ala zeure begiei?

Sekula ez nintzateke ni bazkidetzat hartuko nindukeen klub bateko partaide izango.

Woody Allen:

Bere buruaz beste egin zuen, nik ezagutzen dudan intelektual handienetakoa zen, eta ohar bat utzi zuen: "leihotik aterako naiz".

Dirua pobrezia baino hobe da, arrazoi ekonomikoengatik baino ez bada ere.

Ez naiz hiltzeko beldur, baina gertatzen denean ez dut bertan egon nahi.

Hiltzearen alde positiboa zera da: etzanda eta eroso zaudela egin daitekeela.

Psikoanalistak ohartarazi zidan zurekin ez ateratzeko, baina hain zara ederra... psikoanalista aldatu nuen.

Bi eginkizun dituzu zuk orain.

BAT: aurkitu beste autore batzuen aipuak. Gaztelaniatik itzuli nahi badituzu, hemen aurkituko dituzu aipuak franko.

BI: sortu zuk zeuk era horretako beste aforismoren bat, errealitate baten azalpen borobila; zein den ere egin behar duzun idazlana, hura hasteko erebiltzeko modukoa.
Besterik bururatzen ez bazaizu, saiatu audioan entzun diren aipu hauek moldatzen letra etzanez dauden zatiak aldatuta.

Aldaketa beti da atsegina.

Estaduarentzat ez dago tiranoa baino arrisku handiagorik.

Oker hasten dena oker amaitzen da.

Benetako laguna atsekabean frogatzen da.

Hobe apal bizitzea ohoretan hiltzea baino.

Zaku hutsa nekez egoten da zutik.

Itxaropenetik bizi dena baraurik hilko da.

Goiko esaldiak ondo moldatu badituzu, aforismoen makina abian jarri duzu, agian konturatu gabe. Izan ere, Marcel Bénabouk, OU.LI.PO mugimenduaren idazkari zenak, aforismoak sortzeko makina sortu omen zuen. Bi zati zituen makina horrek: gramatika eta lexikoa.
Gramatikak aforismoetan erabili ohi diren formula jakin batzuk ditu. Adibidez:

A da Btik Cra dagoen biderik laburrena.
Ak dakarrena Bk eramaten du.
Arik ez dagoenean, eutsiozu Bri.
A pixka batek Btik urruntzen gaitu, A askok Bra hurbiltzen gaitu.
A txikiek B handiak sortzen dituzte.
A ez litzateke A, B ez balitz.
Zoriontasuna ez dago An, Bn baizik.
A gaixotasuna da eta B da haren sendagaia.
Ak Btik askatzen gaitu, baina nork askatuko gaitu Atik?
Ak batu egiten ditu gizakiak, Bk urrundu.

Lexikoa, berriz, hainbat berba bikotek osatzen dute. Sinonimo faltsuak izan daitezke (maitasuna-adiskedetasuna; hitza-hizkuntza), antonimoak (bizitza-heriotza; oroimena-ahanztura), fonetikoki hurbil diren hitzak (legea-fedea; duintasuna-umiltasuna), erabilerak batzen dituen hitzak (errua-zigorra; lana-eskola).

Gramatika eta lexikoa batuz, beraz, aforismoak sortzen dira; jakina, batzuek beste batzuek baino zentzu handiagoa izango dute.

Josu Iraetarekin bidaian

2008-03-21T20:10:00.010+01:00

Josu Iraetak Europako zeharkaldiaz hitz egiten du bideo honetan. Hika ari dira Andoni eta biak euren euskaran, gipuzkeraz, alegia.

Bideoa ikusi baduzu. Zoaz orain Ikasbil-en orrira ulermen galdera batzuk erantzutera.

Saiatu orain testua berregiten. Aditz alokutiboak jarri behar dituzu hutsuneetan, batuazko bariantean (ez da derrigorrez entzun duzun forma bera izango).

Aristi eta Markez: telefonoan

2008-03-21T19:54:00.011+01:00

Telefono bidezko elkarrizketa bat entzungo duk / dun:

Entzundakoa oinarri hartuta email bat idatzi behar diok / dion lagun bati, kontatuz eta dei bat jaso duzuela Hala Bedi irratitik bertara joateko eskatuz zuek esku artean darabilzuen lan bati buruz hitz egiteko. Azaldu iezaiok / iezaion lagun horri non, noiz, zertaz... jardungo duzuen eta hitzordua jarri hara joateko. Bete gauza bat, ahaztu orduko, lagun horrekin hika egiteko ohitura duk / dun.

Esapideak: hutsuneak bete

2008-03-13T15:18:00.015+01:00

Emandako esapideekin hutsuneak bete.

Hemen duzu esapide zerrenda luze bat.

azaren azpian gelditu ez
bai ote?
batez beste
bazterrak nahasi
bene-benetan
bereak eta bi / bereak eta bost (esan)
besteak beste
burua lehengo lepotik (ukan)
egunetik egunera
egutera / eguzki-begi
esne mamitan (bizi)
etxekalte / kanpolarrosa
ez egiteko(ren) bat egin
ezari-ezarian
gaitz erdi
harri eta zur
hitzez hitz
hitzontzi
hurrengo kukua entzun ez
indarrean / indar betean (egon)
itsu-itsuan / itsumustuan
katamar / lauoinka
laiotz / ospel
larrutik ordaindu
muturrez aurrera
nagiak atera
nahaste-borraste
odolkiak ordainetan
orpoz orpo
tarteka-marteka
txintik atera ez
zehatz-mehatz
zirt edo zart

Bost pantaila dituzu behean espide horiekin hutsuneak betetzeko.

Esapideak: berridazketak

2008-03-13T11:54:00.006+01:00

Begiratu esapide zerrenda honi. Behean berridazketa batzuk dituzu eta bertan era egokian erabili behar dituzu zerrendako esapideok.

ahalik eta ...-en
aintzat / aintzakotzat hartu
amore eman
-arena egin
bat etorri
begirik batu / bildu ez
berri izan
esanak esan
esaten duena esaten duela (ere)
ez entzunarena / ez ikusia(rena) egin
ezagun izan
gauza izan
gorabehera
jakitera eman
lanak izan / eman
neka-neka eginda
noiz iritsiko
polita baino politagoa
-ri eutsi
-ta ere
-tu beharrean egon
-tzat hartu / eduki
-tzear egon
-tzeko zorian egon
-tzekoa izan
-z joan
zenbat eta... orduan eta / hainbat eta

Argazkia kontatzen

2008-03-12T17:38:00.008+01:00

Goiko argazkia ikusi eta hauxe esan zuten...

JOSEBA ZULAIKA
...nik esango nuke dela Oklahoma eta Georgiatik etorri den aitona esklabua zuen horietako bat eta hor dago galduta New York-eko hirian...

EIDER RODRIGUEZ
...ez nuke jakingo kokatzen ez geografia ez denbora jakin batean...pentsatzen dut ezin kokatze hori pozgarria dela gaur egun hainbeste etiketa eta patroi ditugu kokatzeko...zoriontsu dagoela ematen du...

EDORTA JIMENEZ
...gizona berez ekintzailea da, beharbada anarkista, pozik dago... spaghetti western haietako artista bat ekartzen dit gogora...eta gero purua dago...

JUANRA MADARIAGA
...kartzelako horman, irten berria dago eta bere emaztea izan zenaren zain egongo da ziuraski. Nik uste dut aspertuta dagoela, badirudi ez zaiola inor bila etortzen eta desesperatzen hasita dagoela ematen du...

JIMU
...izan daiteke ezkontza bat, dotore jantzita...bera ordea urduri dago, atzean istorio bat dauka, hiltzaile bat, lapur bat edo arazoak dituen gizon bat izan daiteke...baino parentesi bat egin du...Ez da ematen duena...

JOXERRA GARTZIA
...nik nahiago dut pentsatu atzean dagoena Patziku Perurenak eraikitako pareta erdiurratu bat dela eta egia esan ikusi dudanean etorri zaidan lehenengo pentsamendua da, nahiz eta Dashiell Hammett eta John Steinbecken pertsonaien itxura izan, ze antza duen honek gaur egungo Mikel Lasarekin...

PADDY REKALDE
...hauxe duzue Juan Sebastian Legorburu...baserrian presentatu zen eta labana batez zama moztu zion nagusiari. Handik egun gutxitara harrapatu zuten Pasaiako portuan ihesean...eta eskatu zioten damutzea baina berak aurre egin zion fusilamendu pelotoiari, puru eta guzti...

INAZIO MUJIKA
...Mexiko alde horretan akaso, Pancho Villaren taldekoren bat dela esango nuke eta fusilatzeko momentuan dago paretaren kontra...

Benetan hauxe gertatu zen...

FORTINO SÁMANO
Fortino Sámano argazki hau atera eta segundu batera hil zuen fusilamendu pelotoi batek. Mexikon izan zen, 1913garrenean. Zapatisten kapitaina izan zen bera, eta, gobernuaren ekonomia suntsitzeko asmoz, diru faltsua egiteaz arduratzen zen. Pancho Villa edo Emiliano Zapata harrapatzeko adina gogo zioten federalek berari ere. Atxilo zutenean, lehenbailehen fusilatzea erabaki zuten. Fortino Samanok gehiegi zekiela-ta. Bere azken nahia, ezpainetan duen zigarro-puru horixe erretzea izan zen. Halaxe hil zen, eskuak poltsikoan, lasai eta begiak parez-pare jasota. Esaten dutenez, APUNTEN! esan zutenean, kapelua kendu zuen Fortino Samanok. DISPAREN! esan zutenean, bularra atera zuen, balek non jo eduki zezaten... Diotenez, berak esan omen zuen FUEGO!

Azaldu zuk zeuk argazki hau:

Pako Aristiren hautaketa

2008-03-12T15:55:00.016+01:00

Pako Aristik Sautrela saiorako hautatutako bi testu dira ondorengoak...

1- KOMUNIKABIDEAK ETA EGIA
Gizateriaren historian lehen aldiz, ez dugu denok historia bakar bat bizi, bi baizik. Zazpi mila urtetan historia bat idatzi izan da, historia bat bizi edo biziarazi izan dugu. XX. mendearen bigarren erdialdean komunikabideek izan duten garapen izugarria dela medio, bi historia ezberdin ari gara bizitzen: egiazkoa bata, eta komunikabideek sorten dutena bestea. Horren paradoxa eta arriskua da gero eta hobeto ezagutzen dugula komunikabideek sortutako historia, eta ez egiazkoa dena. Izan ere, hedabide hauen interesa, telebistena, irratiena, ez da gertatzen ari dena kontatzea, euren konpetentziari irabaztea baizik. Horren ondorioz, komunikabideek euren mundu propioa sortzen dute, eta mundu hori egiazko eta benetako mundua baino garrantzitsuagoa bihurtu da.

Ryszard Kapuscinski

2- SUIZIDIOA ETA EKONOMIA
Jan Blensdorf emakume australiarra Tokion bizi izan da bi urtez, eta oraintsu atera du nobela bat hiri horri buruz. Hona harritu nauen pasarte bat.
Tokion zientoka lagun suizidatzen da euren burua tren azpira botata. Beste edozein hiritan hedabideek jasoko luketen albistea Tokion ez da egunkarietan agertzen. Eta agertzen bada, izango da trenetako funtzionarien kexak jasotzeko heriotz horrek trenaren joan-etorriari eragin dion kaltea aipatuz. Media bezala 50 minutu behar dituzte trena berriro martxan jartzeko suizidio batean ondoren. Baina lanera berandu iritsi direnen deiak amaigabeak dira egun osoan. Behingo albiste nagusia hau zen: hiru ordu behar izan zituzten trena berriro abiatzeko, ezin zutelako suizidatuaren burua aurkitu.

Zapatok

2008-03-12T15:19:00.015+01:00

Zapatak, nondik begiratzen diren...

BAT

OINETAKO ZAHARRAK

Hermes-en sandalia hegaldunei
baino askoz ederrago
deritzet gaur
zuganaino ekarri nauten
zulodun bi zapata
zahar hauei.

Luigi Anselmi

BI

Félix Leclerc
Joseba Tapia
Québec. Hamalau kantu independentziarako.

ZAPATOK

Zapatok naute bidez bide
Eskolatik gerrara ekarri
Zapatotan ikasia naiz ni
Mundua zein den lazgarri

Larretan barna nire zapatok
Ninduten ilargira eraman
Laminen ohean dira etzaten
Aspertutakoan dantzan

Zapatotan ekarriak ditut
Lokatza eta emazte malkoa
Errespetuz tratatu dituzte
Herria eta Jainkoa

Herririk herri dira zapatok
Irtenbiderantz beti bihurtu
Aitzinatu ez izanagatik
Ederki naute zuhurtu

Hirietako zapata denek
Txiroen eta aberatsenek
Aste honetan azpiko zola
Higatuko ez dukete

Zapatok ez dute jo Atenas
Soroak dituzte hauek laket
Museoan sartzen direnean
Bertarako utz ditzaket

Paradisuan ez omen dira
Zapata txukunak onargarri
Zikin ezazu ongi zapata
Jainkoek zaitzaten barka
Jainkoek zaitzaten barka

1.959

HIRU

BERRIA, 2008-12-16

«Hau da zuretzako agur musua, zakur halakoa», oihukatu zuen Irakeko telebista bateko Mundar al Zaidi kazetariak George Bushi oinetakoa jaurtikitzear zegoela. AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak erasoari izkin egitea erdietsi zuen Bagdadeko Eremu Berdean igandean emandako prentsaurrekoan. Beste zapata ere bota zion kazetariak, Bushen segurtasun indarrek makurrarazi eta atxilotu egin zuten. «Milaka irakiarren heriotzaren erantzulea zara», deiadarka ari zela atera zuten Al Zaidi. Munduko pertsona babestuenetakoari eginiko erasoak ospea eta begirunea eman dio kazetariari. Bagdaden, Najafen eta Basoran irakiarrak kalera atera ziren atzo Bushen bisita salatzeko, eta Al Zaidi aske utz dezaten eskatzeko. Manifestari askok oinetakoa eskuetan zutela egin zuten martxa.

Zapata botatzea eta zakurra deitzea, musulmanen artean, dagoen irainik handienetakoa da. Irakeko Gobernuak gaitzetsi egin du ekintza hori, eta Kairon egoitza duen Al Bagdadia telebista kateari barkamena eskatzea galdegin dio. Hedabidearen arabera, ostera, adierazpen askatasuna erabili zuen kazetariak, hau da, Husseinen gobernua erorarazi zuenean Etxe Zuriak irakiarrei hitzeman zien eskubidea.

Esapideak: 90 galdera

2008-03-11T19:37:00.008+01:00

Hemen dituzu EGAko 2001 urteko atarikoetatik ateratako 90 galdera. Denetan ere galdegaiak lokuzioak edo testuinguru jakin baterako esapideak dira.

Goiko esaldiak, eurak, dituzu behean, paperean ateratzeko moduan.
EGA esamoldeak 2001

Gramatika: 100 galdera

2008-03-05T09:41:00.008+01:00

2004-2005 urteetako EGAko atarikoetatik ekarri ditugu gramatikari buruzko 100 galdera. Egin ahala bertan zuzenduko dizkizu.

Bertsolarien gaiak

2008-03-02T00:02:00.014+01:00

Gai-jartzailearen aulkitik, Unai Elizasuren blogean gauza interesgarri asko aurki daitezke. Bertsotarako edo edozertarako hizpideak adibidez. Hona ekarri ditugu hangoak:

Bertsolarien gaiak - Upload a doc

Su-koloreko ilea zuen emakumea

2008-03-01T13:32:00.034+01:00

Antzoki Iluna bilduman argiraratu zuen Habek irrati nobela hau. 15-18 minutu inguruko lau atal ditu. Atalez atal entzun dezakezu eta proposatzen zaizkizun ariketak egin.

Idazlea: Bernardo Atxaga
Egokitzailea: Joxe R. Zubimendi
Iraupena: 15-18 minutuko 4 atal

1. atala

Hona hemen entzun duzunaren lanketarako zenbait ataza.

1. Pantaila bi dituzu beste hainbeste ariketarekin. Lehenengoan hitzen definizioak aurkitu behar dituzu. Bigarrenean animaliez duzun jakintza orokorra neurtuko da.

2. Pertsona xelebrea zer den kontatzen da istorio honetan. Irakurri Joxemari Iturraldek zer dioen Kilkirra eta Roulottea liburuan.

Pirrakas, esan bezala, ez zen herrian jaioa, Gipuzkoatik iritsitakoa baizik. Halaz ere, bertakoentzat herriko xelebre bat gehiago zen. Herrian, herri guztietan bezalaxe, bazeuden dozena bat xelebre. Xelebre hauek aski ezagunak ziren, eta nolabaiteko errespetua lortua zuten herriarengandik. Batzuk erabat jota zeuden burutik, askotan gaixotasun bat baino gehiago nozitzen zutelarik. Sarri gaixotasun horiezaz gain alkoholaren eragin garratza nabarmentzen zen haiengan. Normaltasun eta oreka baten ingurutik urrunduta garbi ikusten zen, batzuen kasuan behintzat, ez zirela inolaz ere beren buruaren jabe. Mugaz bestalde bizi zirela garbi antzeman zitekeen zenbait kasutan, bestetan aldiz ezin esan erabat mugaz pasatuta bizi zirenik. Normalean zuhurtasun osoz jokatzen zuten egunen segidan soilik une jakin batzuetan edo, bestela, alkoholaren eraginpean zeudenean gainditzen zutelarik muga hori.

3. Pertsonaiak duen statusaren arabera tratamendu desberdinak erabiltzen dituzte istorioan. ZUKA, HIKA edo BERORIKAari dira, nor norekin ari den. Hurrengo esaldiok MAKARIOK eta MEDIKUAK elkarri botatzen dizkiote, Esan zuk zeuk nork nori esan dion horietarik bakoitza:

a- Hor gelditu behar al duk? Atea ez duk eroriko.

b- Bota ezak berria, motel! Zer gertatu duk?

c- Berori gozozalea izana dela nabari da! Baina handiegia atera da ene iritzirako!

d- Norbait oso gaiso balego nik jakingo niake. Horixe besterik ez geniake behar.

e- Berori lotsatuko duenik ez da oraindik jaio.

4. Hona hemen entzun dituzun esapide batzuk. Zer esanahi dute?

a- Txitxare gehiago jarri zuen garrangan

b- Tabernako jendeari hortzak zorroztu zitzaizkion

c- Gaztea ez zen bere larruan sartzen

d- Jakitun nago horretaz

e- Ika-mikan ibili dira azken ordu erdian

f- Gogoz bestera ia, emakumearen irudia etorri zitzaion

g- Bakarren bat kalean geldituko da

h- Medikuak erretiratzekoa egin zuen

i- Inork ez zuen mostradorean txanpona jartzekorik egin

5. Aditu nola hasten duen istorioa idazleak.

Urizarko teilatuak urteko lehen eguzkiaren epeletan gozatzen ziren...

Asmatuko zenuke antzeko formula bat idatzi asmo duzun ipuina hasteko?

2. atala

2. So egiezu esapide hauei.

a- Hau bai dela dena esan beharra! (Noiz eta zertarako esaten dela uste duzu?)

b- Medikua perlesiak jotako baten moduan zegoen (Antzerako esamolderik ezagutzen duzu?)

c- Medikua hariari tiratzera ausartu zen (Zertaz ari da?)

d- Medikuak zorrotz begiratu zion Inesi (Nola begiratu zion?)

e- Umea eztul batean daukate (Antzerako esaerak asmatu)

3. Nolakoa de Inesen izaera? Erantzun paragrafo bakarrean zure erantzuna.

3. atala

Hona hemen entzun duzunaren lanketarako zenbait ataza.

1. Ariketa bat duzu behean. Aditz konposatua galdegai denean EGIN osagaia hartzen du. Beheko adibideotan zeuk pentsatu behar duzu kasu bakoitzean testuinguruaren arabera aditza galdegai izango den edo ez, eta horren arabera EGIN jarri edo ez.

2. Irakurri berriz Carson McCullersen hitzak:

Maitalea eta maitatua leku desberdinetatik datoz. Sarri askotan, maitatua maitaleak bere barruan gorde duen maitasunaren aitzakia bat baino ez da. Maitalea erabakita badago maitatzera aurrean jarritako edozein maitatuko du. Ez dio axola izango maitatzen duen hura traidorea, leloa edo dejeneratua bada ere. Maitaleak -eta maitaleak bakarrik- erabakitzen du maitasun ororen balioa eta nolakotasuna.

Ados zaude iritzi horrekin? Idatzi paragrafo bakarrean zeure erantzuna.

4. atala

Hona hemen entzun duzunaren lanketarako zenbait ataza.

1. Pantaila bi dituzu beste hainbeste ariketarekin. Lehenengoan hitz elkartuak sortu behar dituzu. Bigarrenean parentesi arteko hitza dekliatu behar duzu.

2. Idatzi paragrafo bakarrean galdera honen erantzuna. Ipuin hau misojinoa dela esango zenuke?

Etorkinak

2008-02-27T16:22:00.066+01:00

BAT

Andoni Egañak euskadi irratian migrazioen fenomenoaz esandakoa entzungo duzu. Ondoren saia zaitez beheko ariketa egiten.

ARIKETA
Asmatu hitz egoki bat hutsune bakoitzerako.

Gizonak badu inguru latz bat menperatzeko premia
Xabier Lete

Xabier Leteren abestia kantatzen ikasi genuen gaztetan. Ez dut oso ongi ulertzen genuenik uste: laztasunaren handia zenbatekoan izan zitekeen behintzat ez. San Simon eta San Juda ere kantatzen genuen eta nik behintzat “eremu latz” hitz bakartzat hartzen nuen. “Latza” zer zen banekien baina “eremua” zer zen ez...

Etorkinentzako legedia aldatzekotan da. Behean dituzu legedi berriak ekarriko dituen berrikuntzak. Gu, ostera, saiatuko gara arau horiek geure erara berridazten.

Paperak kupoak eta Kanporatzeak

Hemen duzu gaur egun indarrean dagoen Espainiako Atzerritarren Legearen araudiak zer dioen hainbat punturi buruz. Lege horrek arautuko ditu etorkinak Hego Euskal Herrian sartzeko eta geratzeko baldintzak. Irakurri arauok eta egin ariketa.

ARIKETA
Artikulua irakurri eta gero saiatu beheko esaldia amaitzen artikuluaren mezua jasoz. Gero "Zabaldu aukerak" botoiari zapaldu bi proposamenen artean bat aukeratzeko.

1.PAPERAK LORTZEKO AUKERAK.
Aurrerantzean, hiru baldintza hauetako bat bete beharko dute Espainian bizitzeko edo lan egiteko baimena nahi duten etorkinek: Espainian bost urtez bizi izana paperik gabe, hiru urtez bizi izana baina lan eskaintza bat izatea, edo bi urte izatea eta ordu arte izandako baimenak agortuta izatea.

Paperak lortzeko aukerak
Espainian bost urtez paperik gabe bizi izana da...

Zabaldu aukerak ▼

2. FAMILIAK ELKARTZEA.
Espainian bizitzeko baimena dúen etorkinak eskubidea du ezkontidea eta 18 urtetik beherako seme-alabak berarekin biltzeko, baina soilik lan egiteko baimena berritua baldin badu. Gurasoak eta adin nagusiko. seme-alabak ez dira familia gisa kontuan hartuko.

Familiak elkartzea
Etorkin batek lan egiteko baimena berritua ez balu...

Zabaldu aukerak ▼

3. KUPOA.
Batik bat nekazaritza lurraldeetan pairatzen diren éskulan eskasiári aurre egiteko, urtero lan baimen kopuru jakin bat emango du Espainiako Gobernuak. Enpresarioek jakinarazi beharko diote Administrazioari zenbat langile eta zein prestakuntzarekin behar dituzten. Lan Ministerioak datuak bilduko ditu eta langile kopuru bat eskatuko die Espainiarekin ituna duten herrialdeei (Maroko, Kolonbia eta Ekuador, kasu). Lana amaituta, atzerritarrak beraien herrialdeetara itzuli beharko dute.

Kupoa
Enpresariek nekazaritzan duten eskulan eskasia da batez ere...

Zabaldu aukerak ▼

4. DELITU EGILEAK.
Atzerritarren Legeak dio delituak egiten dituzten etorkinak kanporatu egin behar direla, baina epaileek kanporatze gehienak geratzen dituzte, atzerritar horiek zigorra bete behar dutela argudiatuta: Barne Ministerioak, ostera, eskatu dio Justiziakoari kanporatzeak bultza ditzala fiskalen bitartez.

Delitu egileak
... ez du esan nahi, harrapatuz gero, zigorra Espainian bete beharko duenik.

Zabaldu aukerak ▼

5. ISUNAK.
Milioi bat eta hamar milioi pezeta arteko isuna ezarriko zaie enpresaburuei kontratatzen duten langile ez-legezko bakoitzeko. Etorkinak espainiaratzen dituzten taldeetako kideak espetxeratu egingo dituzte.

Isunak
Langile ez-legezkoak kontratatzea...

Zabaldu aukerak ▼

6. KANPORATZEAK.
Prozedurak azkartu egingo dira, ahal bada, atxilotutako paperik gabekoak 48 ordutan kanporatzeraino. Aurten Gibraltarko itsas artean harrapatutako 7.112 etorkinetatik jada 5.366 bota dituzte.

Kanporatzeak
Prozedurak azkartu eta gero agintariak saiatuko dira...

Zabaldu aukerak ▼

7. LENENTASUN NAMONALA.
Espainiar herritartasuna duten langabeek lehentasuna izango dute enplegu bat lortzeko, edozein atzerritarraren aurrean.

Lehentasun nazionala
Ez dago atzerritarrik...

Zabaldu aukerak ▼

8. ARRAZAKERIAREN BIKTIMAK.
Delitu arrazistak jasan dituzten atzerritarrek Espainian geratzeko baimena izango dute.

Arrazakeriaren biktimak
Delitu arrazistak jasan izanak...

Zabaldu aukerak ▼

9. ABERRIOABEEN ESTATUTUA.
Aberrigabeek Espainian sartu eta hilabeteko epean eskatu beharko dute geratzeko baimena. Familia bildu ahal izango dute.

Aberrigabeen estatutua
Aberrigabeek ezin izango dute...

Zabaldu aukerak ▼

ZUZENKETA ▼

Neguko zirkua

2008-02-25T23:00:00.020+01:00

Neguko zirkua. Harkaitz Cano. Susa 2005.

Harkaitz Canoren liburu honek hemeretzi ipuin biltzen ditu, zein baino zein… nola esan? Tristeago, tragikoago, irrigarriago? Izan ere, kontrajarriak iruditu arren, sentimendu horiek guztiak: samintasuna, ezinegona, samurtasuna… eragiten ditu, ez liburuak, ipuin bakoitzak baizik. Istorio bakoitzaren bilakaeran, tragikoena izanda ere, beti aurkitzen du idazleak irakurleari irribarre ezti eta xume bat ateratzeko bidea.

Neguko Zirkua liburuaren hizkuntza lanketa egiteko ariketa batzuk proposatzen dizkizugu. Ipuinez ipuin, irakurri eta gero egin daitezke ariketok, ipuin bakoitzean agertu diren hitzak eta gramatikako konturen batzuk ere lantzeko.

Aditz alokutiboa

2008-02-15T07:55:00.027+01:00

Kike Amonarrizen txistea:

URTEMUGA

- Ez dakik zer gertatu zaidan! Pentsa ezak nirekin lan egiten duen Arantzak bere etxera gonbidatu nauela kafetxo bat hartzera, nire urtemuga ospatzeko...
- Ta?
- Joan nauk. Atera zidak kafea, atera zidak whisky kopa, jarri dik Benitoren disko bat eta zera esan zidak: "Orain sorpresa bat emango dizut. Nire gelara sartuko naiz eta zu nirekin bilduko zara hemendik bost minututara... baina bost minutuz itxaron egin behar duzu, ulertzen?".
- Hori duk pagotxa, hori!
- Itxaron, itxaron... bukaera falta da eta. Bost minutuak pasa eta bere gelara sartu naizenean, bulegoko lankide guztiak topatu ditut "Zorionak zuri" kantatzen.
- Harrituta geratuko hintzen.
- Ni? Harrituta beraiek geratu dituk, ikusi nautenean larru gorritan!

Hitanoak literaturan duen lekuari buruz Sautrela saioan.

C

AZALPEN TXIKI BAT:
Hika ari garenean HI erabiltzen dugu bigarren pertsonaren sigularrerako. Pertsona horrek marka desberdinak ditu: gizonezko edo emakumezko batekin ari garen hizketan, marka bana hartzen dute aditzek...

Hikako tratamenduak, ordea, beste bereizgarri bat ere badu. Lehen eta hirugarren pertsonako aditzetan Nor, Nori eta Nork sintagmei dagozkien pertsona-markez gainera, beste pertsona-marka bat gehiago ere agertzen da aditzean. Pertsona-marka hori ez dagokio perpauseko ezein sintagmari, hiztunak aurrean duen hizketa-lagunari baizik. Eta horrela, aurrean dugun hizketa-laguna gizonezkoa bada, -k ezaugarria agertuko da aditzean, eta aldiz, emakumezkoa bada, -n ezaugarria. Jokamolde honi honi alokutiboa deitzen zaio. Adibidez:

Gizon bat etorri duk (hizketa-laguna gizonezkoa)
Gizon bat etorri dun (hizketa-laguna emakumezkoa).

Alokutiboa perpauseko aditz nagusietan erabiltzen da (erabilera standarrean). Ez da forma alokutiborik jartzen menpeko perpausetan, ez galderazkoetan, ez harridurazkoetan, eta ez hirugarren pertsonako aginteran ere. Beraz:

Ez zioat esan Andoni etorri dela.

Hemen dituzu hitanoan gehien erabiltzen diren aditz alokutiboen formak.

Aditz laguntzailea

Aditz trinkoa

Gauza gehiago hitanoaz

Goenkale

2008-02-01T12:13:00.006+01:00

Hurrengo bideo honetan Goenkale telesaileko sekuentzia batzuk ikusiko dituzu. Elkarrekin duten harremana zein den zuka edo hika hitz egiten dute bertan pertsonaiek. Bideoa ikusten duzun bitartean adi egon nork norekin egiten duen zuka edo hika. Gero ariketa egin.

ARIKETA

Ondoren ikusi dituzun lau sekuentziaren gidoia daukazu. Lehenengoa ez, baina beste hirurak hika barik, zuka daude, jatorrizkoan ez bezala. Saiatu, entzun duzunaren arabera, hika jartzen nor norekin ari den kontuan izanda.

Lagungarri, gogoratu aditz alokutiboaren taulak dituzula blogean.

1. Postaria eta mutila. Kalea egunez.

Postaria: Lasai, hauek gehienak bankuko kartak dituk, eta hauen berri ez jakitea hobe askotan.
Hi berria haiz herrian. Ni postari berria izango nauk, baina denak fitxatuta zauzkaat.
Tomas... Bai, hi, ni ere asko pozten nauk hi ezagutzeaz. Adio, Don Mutu.

2. Mikel eta Kepa ospitalean.

Mikel: Seguru nago zuen etxean jandako dilistek eragin zidatela apendizitisa.

Kepa: Bai, bai zera.

Mikel: Ez duzu zergatik kezkatu, baina zuk nik baino kolore txarragoa daukazu.

Kepa: Utzi nazazu bakean, zera; ze kolore txarra eta...

Mikel: Hemen zaudela aprobetxatuz errebisiotxo bat egin beharko zenuke.

Kepa: Ezta pentsatu ere. Niri erietxeek oso onda txarra ematen didate, badakizu.

Mikel: Banekien odolarekin zorabiatzen zinela, baina, zu, erietxeekin ere bai?

Kepa: Izan ere koba hauek hain dira, ez dakit nola esan, korridore guztiak odol usainez josita, eta medikuz eta erizainez beteta eta, bahhh.

Mikel: Garrantzitsuena ahaztu zaizu. Gaixook zer?

Kepa: Gaixoak ez dira okerrena. Zuek behintzat bizirik zaudete eta gaitz erdi. Beste bat ikusi dut.... Uste dut zorabiatzen hasi naizela.

Mikel: Zaude isilik. Umeak baino okerragoa zara. Badakizu zer gertatzen zaizun zuri? Mimo guztiak zuretzat nahi dituzula, horixe.

Kepa: Etzazu txorradarik esan.

Mikel: Ba orain ni nago gaixo hemen eta laguntza pixka bat eman beharko didazu. Gehiegi eskatzea al da ba?

Kepa: Jode, Pelos, horixe bakarrik falta zait. Nik ez dakit...

Mikel: Puntuak ikusi behar dizkidazu.

Kepa: Ez, ez, bueno, ez.

Mikel: Kepa, zu, Kepa!

3. Kepa eta Lutxi tabernan.

Lutxi: Plakarik egin al dizute?

Kepa: Zer, erradiografia? Ez, ez, hori oso kutsakorra da. X izpiek minbizia sortzen dute. Ez al dakizu?

Lutxi: Baina buruko kontuak buruko kontuak dira.

Kepa: Ez, ez, ezta pentsatu ere. Partxe hau jartzeko ia-ia sokekin lotu naute-eta. Libratu bezain pronto ziztu bizian atera naiz handik.

Lutxi: Ez exajeratua izan, Txapas.

Kepa: Kulpa guztia Mikelena. Badaki ezin dudala odola ikusi begi bistan eta hala ere zauria erakutsi behar.

Lutxi: Mikel gajoa uztazu bakean. Uztazu bakean gure erruz dago eta erietxean. Atea ireki izan bagenio!

Kepa: Bai, atea ireki izan bagenio! Badakizu zer esaten duen? Gure dilistek eragin ziotela apendizitisa. Harrapazazu.

Lutxi: Bahh, hori brometan esaten du.

Kepa: Brometan? Bai, brometan!

Lutxi: Bisita egin behar diot, bai, bestela ez dut burutik kenduko.

Kepa: Neuk ere ez, egia esan.

Lutxi: Mikel gajoa, hortxe ikusten dut, kalean bakar-bakarrik odolusten.

Kepa: Apendizitisarekin odolustu egiten al da ba?

Lutxi: Ez, baina imajina hori etortzen zait burura. Bai, bisita egin behar diot, bai.

Kepa: Beno, ileapaindegitik atera eta egiozu bisita, ba, estimatuko du.

Lutxi: Zeozer beharko ote du. Barruko arropak edo galtzerdiak edo...

Kepa: Itxoin, itxoin, bai, zerrenda bat eman dit, bai.

Lutxi: Zer, baina dena? Zenbat denbora gelditzeko asmoa du ba!

Kepa: Ez dakit.

Lutxi: Bueno, etorriko zara nirekin?

Kepa: Ez, ez, aukeran nahiago ez.

Lutxi: Bueno, gero arte.

Kepa: Gero arte.

4. Maider eta Kepa tabernan.

Maider: Buelta bat ematera joan nahi baduzu... Artaldea kontrolpean daukat gaur.

Kepa: Ez, ez. Lutxiren zain nago. Hemen behar zuen dagoeneko. Ez dakit.

Maider: Lutxi gabe ezin zara bizi e!

Kepa: Erietxera joan da Mikel bisitatzera, horixe! Hara!

Lutxi sartu da.

Kepa: Eta zer moduz dago?

Lutxi: Bueno, mimoso, mina omen dauka eta konpainia nahi.

Kepa: Eta mediku petrikilo horiek ez al diote botikarik ematen ala?

Lutxi: Bai, baina Mikel ba al dago gaixorik egoten ohituta? Badakizu, eta ohean geldirik egoten ere jakin behar.

Kepa: Bai... Ba al dakizu, Maider? Oraintxe konturatu naiz ze pagotxa dudan nire Lutxirekin.

Maider: Oraintxe konturatu zarela?

Kepa: Bai, bai, gaixorik jarrita ere, erizain perfektua etxean bertan.

Lutxi: Eta zuk, Kurrintxo, zer egingo zenuke ni erietxera eramango banindute?

Kepa: Gaizki sentitzen al zara ba?

Lutxi: Ez, ez, ez. Baina gerta liteke, ezta?

Kepa: Ah, bueno, kasu horretan ikusiko genuke.

Lutxi: Hara, Kurrintxo, gauza bat esango dizut: ohitu zaitez erietxera joaten, ze egunen batean ni gaixotzen banaiz ez dut bakarrik egon nahi.

Kepa: Bakarrik? Ez, ez neska, ez nuke hori inondik inora ametituko. Horrelako kasu batean hor dago zure ama, eta koadrilakoak ere hor daude, eta oso gogorra balitz Maider ere.

Lutxi: Bueno, bueno, horixe bakarrik behar genuen.

Kepa: Oraintxe nator, e Maider! Kaguen Larrusia, orain ere! Lutxi!

ZUZENKETA